• 34 yaş və daha gənc qadınlarda ilk mammoqrafiyanın ən geniş yayılmış səbəbi döşdə problem və ya kütlənin (şişin) aşkar edilməsi idi.
• 35–39 yaşlı qadınlarda isə ilk mammoqrafiyanın ən çox rast gəlinən səbəbi rutin (profilaktik) müayinə olmuşdur.
• İlk mammoqrafiyanı ailə anamnezində xərçəng olması səbəbindən etdirdiyini bildirən qadınların payı yaş qrupları üzrə 11,8–17,9% arasında dəyişmişdir.
• Ümumilikdə, mammoqrafiya etdirmiş qadınların təxminən yarısı (48,6%; 95% ET: 44,0–53,1) ilk mammoqrafiyanı skrininq məqsədilə etdirmişdir. Bunların:
  • 33,8%-i rutin müayinə çərçivəsində,
  • 14,9%-i isə ailədə xərçəng anamnezi olduğu üçün müayinədən keçmişdir.

Cədvəl 2. ABŞ-da 18–39 yaşlı qadınlarda ilk mammoqrafiyanın səbəbləri (2011–2015)

Qeyd: Skrininq məqsədli mammoqrafiya dedikdə ilk mammoqrafiyanın rutin müayinə və ya ailə anamnezində xərçəng olması səbəbilə aparılması nəzərdə tutulur.

İlk mammoqrafiyanın rutin müayinə və ya ailə anamnezində xərçəng səbəbindən aparılma faizi (yəni skrininq məqsədli mammoqrafiya) ailəsində döş xərçəngi olmayan qadınlarda (47,5%; 95% ET: 42,4–52,7) və ailəsində döş xərçəngi olan qadınlarda (53,2%; 95% ET: 45,7–60,5) bir-birinə oxşar olmuşdur (Cədvəl 3).

Ailə anamnezində döş xərçəngi olmayan qadınlar skrininq mammoqrafiyasını əsasən rutin müayinə çərçivəsində etdirmişlər. Buna qarşılıq, ailəsində döş xərçəngi olan qadınlar skrininq mammoqrafiyasını daha çox ailə anamnezində xərçəng olduğu üçün etdirmişlər.

Cədvəl 3. Ailə anamnezinə görə ilk mammoqrafiyanın səbəbləri

Bu iki qrup arasında ümumi skrininq məqsədli mammoqrafiya faizi baxımından statistik cəhətdən əhəmiyyətli fərq aşkar edilməmişdir.

Müzakirə

Bu tədqiqat göstərdi ki, 2011–2015-ci illərdə ABŞ-da şəxsi xərçəng anamnezi olmayan 18–39 yaşlı qadınların təxminən hər yeddidən biri (14,3%) həyatında ən azı bir dəfə mammoqrafiya etdirmişdir. Mammoqrafiya istifadəsi yaş, ailədə döş xərçəngi anamnezi, irq/etnik mənsubiyyət, piylənmə, daimi tibbi xidmət mənbəyi, tibbi sığorta və yaşayış yerinə görə fərqlənmişdir.

Mövcud skrininq tövsiyələrinə əsasən, ümumi riskli qadınlar üçün mammoqrafiya skrininqinə adətən 40 yaşdan sonra başlanılması tövsiyə olunur. Daha erkən yaşlarda skrininq yalnız irsi risk yüksək olan qadınlar üçün nəzərdə tutulur. Buna görə də ailəsində döş xərçəngi olmayan qadınların əksəriyyətinin 40 yaşdan əvvəl skrininqə başlaması gözlənilmir. Bununla belə, bu araşdırmada ailə anamnezi olmayan qadınların 13%-nin artıq mammoqrafiya etdirdiyi müəyyən edilmişdir. Maraqlıdır ki, ilk mammoqrafiyanı skrininq məqsədilə etdirmiş qadınların faizi ailə anamnezi olan və olmayan qadınlar arasında oxşar olmuşdur.

Araşdırma həmçinin göstərdi ki, 40 yaşdan əvvəl mammoqrafiya etdirən qadınların təxminən yarısı bunu skrininq məqsədilə etdirmişdir. Halbuki əvvəlki tədqiqatlar gənc qadınlarda skrininq mammoqrafiyasının:

• həssaslığının və spesifikliyinin daha aşağı olduğunu,
• yalnış müsbət nəticələrin daha çox görüldüyünü,
• əlavə görüntüləmə və təkrar müayinələrə daha çox ehtiyac yarandığını,
• həmçinin artıq diaqnostika (overdiagnosis) və lazımsız müalicə riskini artırdığını göstərmişdir.

Tədqiqatda qeyri-ispan mənşəli qaradərili gənc qadınlarda mammoqrafiya istifadəsinin digər etnik qruplarla müqayisədə daha yüksək olduğu da müşahidə edilmişdir. Bu nəticə əvvəlki milli araşdırmalarla uyğunluq təşkil edir. Bunun mümkün səbəbləri arasında:

• gənc qaradərili qadınlarda döş xərçənginin daha yüksək rastgəlmə tezliyi,
• ölüm göstəricilərinin daha yüksək olması,
• fibroadenoma kimi xoşxassəli döş xəstəliklərinin daha çox rast gəlinməsi göstərilir.

Tədqiqatın məhdudiyyətləri

Müəlliflər bir neçə məhdudiyyəti qeyd etmişlər:

1. Yalnız ilk mammoqrafiya haqqında məlumat mövcuddur; sonrakı mammoqrafiyaların sayı və səbəbləri məlum deyil.
2. Ailə anamnezi yalnız bir ümumi sualla qiymətləndirilib; riski daha dəqiq müəyyən etmək üçün əlavə məlumatlar (qohumluq dərəcəsi, diaqnoz yaşı və s.) yoxdur.
3. Məlumatlar iştirakçıların öz bildirişlərinə əsaslandığından xatırlama və ya təsnifat səhvləri mümkündür.
4. Şəxsi xərçəng anamnezi olan qadınlar tədqiqatdan çıxarıldığı üçün bəzi göstəricilər aşağı qiymətləndirilmiş ola bilər.
5. Sığorta, gəlir və bədən kütlə indeksi kimi göstəricilər sorğu zamanı ölçüldüyündən ilk mammoqrafiya zamanı vəziyyəti tam əks etdirməyə bilər.

Bu araşdırma göstərir ki, ABŞ-da 18–39 yaşlı, şəxsi xərçəng anamnezi olmayan qadınların təxminən hər yeddidən biri həyatında ən azı bir dəfə mammoqrafiya etdirmişdir. Mammoqrafiya etdirən qadınların təxminən yarısı ilk müayinəsini skrininq məqsədilə etdirmiş və bu göstərici ailəsində döş xərçəngi olan və olmayan qadınlar arasında oxşar olmuşdur.

Nəticələr göstərir ki, tövsiyə olunan skrininq yaşından kiçik olan bir çox qadın mammoqrafiya müayinəsindən keçir. Erkən diaqnostika vacib olsa da, gənc qadınlarda kimlərin, hansı yaşdan və hansı üsulla skrininq olunmasının daha məqsədəuyğun olduğu hələ də əlavə elmi araşdırmalar tələb edən mühüm bir məsələdir.