Süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulduqdan sonra həkimlər ilk növbədə xəstəliyin hansı mərhələdə olduğunu müəyyən edirlər. Xərçəngin mərhələsi (stage) şişin nə qədər irəlilədiyini, limfa düyünlərinə yayılıb-yayılmadığını və digər orqanlara metastaz verib-vermədiyini göstərir.
Mərhələnin düzgün təyin edilməsi müalicə planının hazırlanması, proqnozun qiymətləndirilməsi və xəstənin gələcək izlənməsi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Süd vəzi xərçəngi 0, I, II, III və IV mərhələlərə bölünür.
Xərçəngin mərhələsi necə müəyyən edilir?
Mərhələləndirmə zamanı həkimlər TNM sistemindən istifadə edirlər.
Bu sistem üç əsas göstəriciyə əsaslanır:
· T (Tumor) – şişin ölçüsü və süd vəzi daxilində yayılma dərəcəsi;
· N (Node) – qoltuqaltı və ya digər limfa düyünlərinin zədələnməsi;
· M (Metastasis) – xərçəngin uzaq orqanlara yayılıb-yayılmaması.
Mərhələ aşağıdakı müayinələrin nəticələrinə əsasən müəyyən edilir:
· mammoqrafiya;
· süd vəzi ultrasəs müayinəsi;
· MRT və ya KT;
· PET-KT (lazım olduqda);
· biopsiya və patoloji müayinə.
Patoloji hesabatında əlavə olaraq aşağıdakı göstəricilər də qiymətləndirilə bilər:
· Şişin dərəcəsi (Grade) – xərçəng hüceyrələrinin nə qədər aqressiv olması;
· Estrogen (ER) və progesteron (PR) reseptorlarının vəziyyəti;
· HER2 statusu.
Bu göstəricilər şişin davranışını və hansı müalicəyə daha yaxşı cavab verəcəyini proqnozlaşdırmağa kömək edir.
Mərhələ 0 (Stage 0)
Bu, süd vəzi xərçənginin ən erkən mərhələsidir və qeyri-invaziv (preinvaziv) xərçəng hesab olunur.
Bu mərhələdə xərçəng hüceyrələri yalnız:
· süd axacaqlarında (DCIS – Duktal karsinoma in situ),
· və ya süd vəzisinin lobullarında (LCIS – Lobulyar karsinoma in situ)
yerləşir.
Onlar ətraf toxumalara və digər orqanlara yayılmamış olur.
Xüsusiyyətləri
· Şiş invaziv deyil.
· Metastaz vermir.
· Erkən müalicə ilə sağalma ehtimalı çox yüksəkdir.
Mərhələ I (Stage I)
Bu mərhələdə xərçəng artıq invazivdir, lakin hələ erkən mərhələ hesab olunur.
Xüsusiyyətləri
· Şişin ölçüsü 2 sm-dən kiçikdir.
· Limfa düyünlərinə yayılma yoxdur və ya minimaldır.
· Uzaq metastaz müşahidə edilmir.
Nümunə
15 mm ölçülü şiş aşkarlanıb və qoltuqaltı limfa düyünlərində xərçəng hüceyrələri yoxdur.
Bu mərhələdə müalicənin uğur faizi çox yüksəkdir.
Mərhələ II (Stage II)
Mərhələ II iki alt qrupa bölünür: IIA və IIB.
Bu mərhələdə şiş daha böyük ola bilər və ya yaxın limfa düyünlərinə yayılmış ola bilər.
Mərhələ IIA
Aşağıdakı hallardan biri müşahidə olunur:
· Süd vəzisində şiş görünmür, lakin qoltuqaltında 1–3 limfa düyünündə xərçəng hüceyrələri aşkarlanır.
· Şiş 2 sm-dən kiçikdir, lakin 1–3 limfa düyününə yayılıb.
· Şiş 2–5 sm ölçüsündədir və limfa düyünlərinə yayılmayıb.
Mərhələ IIB
Bu mərhələdə:
· Şiş 2–5 sm ölçüsündə olur və 1–3 limfa düyününə yayılır;
və ya
· Şiş 5 sm-dən böyükdür, lakin limfa düyünlərinə yayılma yoxdur.
Nümunə
· 15 mm ölçülü şiş və bir limfa düyünündə metastaz – IIA
· 25 mm ölçülü şiş və bir limfa düyünündə metastaz – IIB
Mərhələ III (Stage III)
Bu mərhələ yerli irəliləmiş süd vəzi xərçəngi adlanır.
Xərçəng hələ uzaq orqanlara yayılmayıb, lakin süd vəzisində və ya limfa düyünlərində geniş yayılmışdır.
Mərhələ III üç alt qrupa bölünür:
· IIIA
· IIIB
· IIIC
Mərhələ IIIA
Bu mərhələdə:
· 4–9 limfa düyünündə metastaz olur;
və ya
· Şiş 5 sm-dən böyükdür və limfa düyünlərinə yayılıb.
Mərhələ IIIB
Bu mərhələdə xərçəng:
· döş qəfəsi divarına;
· süd vəzi dərisinə
yayılmış olur.
Eyni zamanda limfa düyünləri də zədələnə bilər.
Mərhələ IIIC
Ən irəliləmiş lokal mərhələ hesab olunur.
Bu zaman:
· 10 və daha çox limfa düyünü zədələnir;
· və ya körpücük sümüyünün üstündə və altında yerləşən limfa düyünlərinə yayılma müşahidə olunur.
Nümunə
· 6 sm ölçülü şiş;
· qoltuqaltında 5 limfa düyünündə metastaz;
· süd vəzi dərisinə yayılma.
Mərhələ IV (Stage IV)
Bu mərhələ metastatik süd vəzi xərçəngi adlanır.
Bu zaman xərçəng süd vəzisindən kənara çıxaraq digər orqanlara yayılmış olur.
Ən çox metastaz verdiyi orqanlar:
· sümüklər;
· ağciyərlər;
· qaraciyər;
· beyin.
Bu mərhələdə süd vəzisindəki şiş istənilən ölçüdə ola bilər və limfa düyünləri zədələnə də bilər, zədələnməyə də bilər.
Mərhələ IV-ün xüsusiyyətləri
· Xəstəlik xroniki xarakter daşıyır.
· Tam sağalma hazırda mümkün olmasa da, müasir müalicə üsulları ilə xəstəliyi uzun müddət nəzarətdə saxlamaq mümkündür.
· Bir çox xəstə müalicə sayəsində uzun illər aktiv həyat tərzi sürə bilir.
Xərçəngin mərhələsi müalicəyə necə təsir edir?
Mərhələ müalicə taktikasının seçilməsində əsas meyarlardan biridir.
Mərhələdən asılı olaraq aşağıdakı üsullar tətbiq oluna bilər:
· cərrahi əməliyyat;
· radioterapiya;
· kimyaterapiya;
· hormonal terapiya;
· hədəfli (targeted) terapiya;
· immunoterapiya.
Erkən mərhələlərdə əsas məqsəd xəstəliyin tam sağaldılmasıdır. İrəliləmiş və metastatik mərhələlərdə isə məqsəd xəstəliyin inkişafını ləngitmək, simptomları azaltmaq və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaqdır.
Süd vəzi xərçənginin mərhələləndirilməsi xəstəliyin nə qədər yayıldığını müəyyən etməyə imkan verir və müalicə planının əsasını təşkil edir. 0 və I mərhələlər erkən mərhələ hesab olunur və yüksək sağalma göstəricilərinə malikdir. II və III mərhələlərdə xəstəlik daha geniş yayılmış olsa da, müasir müalicə üsulları ilə uğurlu nəticələr əldə etmək mümkündür. IV mərhələdə isə xərçəng uzaq orqanlara metastaz verir, lakin müasir onkoloji yanaşmalar sayəsində xəstəliyi uzun müddət nəzarətdə saxlamaq və pasiyentin həyat keyfiyyətini qorumaq mümkündür.
