Süd vəzi görüntüləmə müayinələri: Mammoqrafiya, USM, MRT və elastoqrafiya

Süd vəzi görüntüləmə müayinələri süd vəzisinin sağlamlıq vəziyyətini qiymətləndirmək, müxtəlif dəyişiklikləri erkən mərhələdə aşkar etmək və düzgün diaqnostik yanaşmanı müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunan müasir tibbi müayinə üsullarıdır.

Bu müayinələr süd vəzi xərçənginin erkən aşkarlanması ilə yanaşı, xoşxassəli törəmələrin, kistlərin və digər süd vəzi patologiyalarının qiymətləndirilməsində mühüm rol oynayır.

Əsas süd vəzi görüntüləmə üsullarına ultrasəs müayinəsi (USM), mammoqrafiya, 3D tomosintez mammoqrafiya, süd vəzi MRT-si və elastoqrafiya daxildir.

Mammoqrafiya nədir?

Mammoqrafiya süd vəzisinin aşağı dozalı rentgen şüaları vasitəsilə görüntülənməsi üsuludur. Xüsusilə süd vəzi xərçənginin erkən aşkarlanması məqsədilə geniş istifadə olunan görüntüləmə metodlarından biridir.

Mammoqrafiya zamanı aşağıdakı dəyişikliklər qiymətləndirilə bilər:

süd vəzisində kütlə və ya düyünlər;
mikrokalsinatlar;
süd vəzi toxumasının strukturunda dəyişikliklər;
xərçəng şübhəsi yaradan digər radioloji əlamətlər.

Mammoqrafiyanın mühüm üstünlüklərindən biri klinik müayinə zamanı hiss olunmayan kiçik dəyişikliklərin də aşkar edilə bilməsidir.

Mammoqrafiyanın növləri

2D rəqəmsal mammoqrafiya

Rəqəmsal mammoqrafiya zamanı süd vəzisinin müxtəlif proyeksiyalarda görüntüləri əldə edilir. Ən çox istifadə olunan görüntülər yuxarıdan aşağı və yan proyeksiyalardır.

Rəqəmsal texnologiya görüntünün keyfiyyətini artırmağa və şübhəli sahələri böyüdərək daha ətraflı qiymətləndirməyə imkan verir.

3D tomosintez mammoqrafiya

3D tomosintez süd vəzisinin daha detallı görüntülənməsinə imkan verən müasir mammoqrafiya üsuludur. Müayinə zamanı cihaz süd vəzisinin müxtəlif bucaqlardan çoxsaylı görüntülərini əldə edir. Daha sonra bu görüntülər kompüter vasitəsilə emal edilərək süd vəzisinin laylar üzrə daha ətraflı təsviri yaradılır.

3D tomosintezin üstünlüklərinə aşağıdakılar aid edilə bilər:

süd vəzi toxumasının daha detallı qiymətləndirilməsi;
bəzi kiçik dəyişikliklərin daha aydın görünməsi;
xüsusilə sıx süd vəzi toxumasında əlavə məlumat verməsi;
bəzi hallarda əlavə müayinələrə ehtiyacın azalmasına kömək etməsi.

Süd vəzi ultrasəs müayinəsi (USM)

Süd vəzi USM səs dalğalarından istifadə etməklə süd vəzi toxumasının görüntülənməsidir. Müayinə zamanı ionlaşdırıcı şüalanmadan istifadə olunmur.

USM xüsusilə aşağıdakı hallarda tətbiq edilir:

süd vəzisində kütlə və ya düyün aşkarlandıqda;
süd vəzisində ağrı və digər şikayətlər olduqda;
sıx süd vəzi toxumasının qiymətləndirilməsində;
mammoqrafiyada aşkar olunan dəyişikliklərin əlavə müayinəsində;
biopsiya zamanı iynənin dəqiq istiqamətləndirilməsi üçün.

USM təhlükəsiz və geniş istifadə olunan müayinə üsuludur. Hamiləlik və südvermə dövründə də həkim göstərişi ilə tətbiq edilə bilər.

Bununla belə, USM bütün hallarda mammoqrafiyanı əvəz etmir. Məsələn, bəzi mikrokalsinatlar ultrasəs müayinəsində görünməyə bilər. Buna görə müayinə üsulunun seçilməsi yaş, şikayətlər, süd vəzi toxumasının xüsusiyyətləri və digər risk faktorları nəzərə alınmaqla həkim tərəfindən müəyyən edilir.

Süd vəzi MRT müayinəsi

Süd vəzi MRT-si maqnit sahəsi və radio dalğalarından istifadə etməklə süd vəzi toxumasının ətraflı görüntüsünü əldə etməyə imkan verən müayinə üsuludur.

MRT adətən müəyyən klinik vəziyyətlərdə əlavə diaqnostik məlumat əldə etmək məqsədilə istifadə olunur. Məsələn:

süd vəzi xərçəngi riski yüksək olan qadınlarda;
süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulduqda;
şişin ölçüsünün və yayılma xüsusiyyətlərinin qiymətləndirilməsində;
bəzi hallarda müalicənin nəticələrinin izlənilməsində;
digər görüntüləmə üsullarının nəticələri kifayət qədər aydın olmadıqda.

MRT xüsusilə mürəkkəb klinik vəziyyətlərdə və əlavə dəqiq qiymətləndirməyə ehtiyac olduqda faydalı ola bilər.

Süd vəzi MRT-si mammoqrafiya və USM-ni hər zaman əvəz etmir. Bu üsullar bir-birini tamamlayan müayinələr kimi istifadə oluna bilər.

Süd vəzi elastoqrafiyası nədir?

Elastoqrafiya süd vəzi toxumasının sərtliyini qiymətləndirməyə imkan verən ultrasəs əsaslı müayinə üsuludur.

Bu metod süd vəzi düyünlərinin və digər dəyişikliklərin qiymətləndirilməsi zamanı əlavə diaqnostik məlumat verə bilər. Toxumanın elastiklik xüsusiyyətlərinin müəyyən edilməsi bəzi xoşxassəli və şübhəli dəyişikliklərin fərqləndirilməsinə kömək edir.

Elastoqrafiya xüsusilə:

süd vəzi düyünlərinin qiymətləndirilməsində;
USM zamanı aşkar olunan dəyişikliklərin əlavə müayinəsində;
əlavə diaqnostik məlumat tələb olunan hallarda

istifadə edilə bilər.

Süd vəzi görüntüləmə müayinələri nə zaman aparılır?

Süd vəzi görüntüləmə müayinələri müxtəlif məqsədlərlə həkim tərəfindən tövsiyə oluna bilər. Bunlara aşağıdakılar daxildir:

profilaktik skrininq;
süd vəzisində kütlə və ya düyünün aşkar edilməsi;
süd vəzisində ağrı və digər dəyişikliklər;
məmə ucundan ifrazat;
ailədə süd vəzi xərçəngi tarixçəsinin olması;
digər risk faktorlarının mövcudluğu;
əvvəllər aşkar edilmiş dəyişikliklərin dinamik müşahidəsi;
müalicədən sonra nəzarət.

Hansı müayinənin aparılmalı olduğu hər bir qadının yaşına, şikayətlərinə, risk faktorlarına və əvvəlki müayinələrin nəticələrinə əsasən fərdi şəkildə müəyyən edilir.

Süd vəzi görüntüləmə müayinələrinin erkən diaqnostikada rolu

Süd vəzi xəstəliklərinin, xüsusilə süd vəzi xərçənginin erkən aşkar edilməsi müalicənin vaxtında başlanması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Müasir görüntüləmə üsulları süd vəzi toxumasında yaranan dəyişikliklərin daha erkən və ətraflı qiymətləndirilməsinə kömək edir.

Mammoqrafiya, USM, 3D tomosintez, MRT və elastoqrafiyanın hər birinin özünəməxsus imkanları və istifadə sahələri vardır. Bəzi hallarda bu müayinələrdən biri kifayət etdiyi halda, digər vəziyyətlərdə bir neçə görüntüləmə üsulunun birlikdə tətbiqi lazım ola bilər.

Süd vəzi sağlamlığının qorunması üçün mütəmadi tibbi müayinələrdən keçmək, süd vəzisində yeni dəyişikliklər və ya şikayətlər yarandıqda isə həkimə müraciət etmək vacibdir.