Süd vəzi xərçəngi diaqnostikasında və müalicəsində resursların məhdud olduğu ölkələrdə yanaşmalar
Süd vəzi xərçəngi iqtisadi vəziyyətdən asılı olmayaraq bütün dünyada mühüm sağlamlıq problemidir. Buna görə də müxtəlif səhiyyə imkanlarına və resurslara malik ölkələrdə süd vəzi xərçənginin diaqnostikası və müalicəsi məsələsinə diqqət yetirilməlidir.
Aşağı və orta gəlirli ölkələrdə tibbi resursların məhdud olması səbəbindən həkimlərin diaqnostik və müalicə imkanları məhdudlaşır və onlar inkişaf etmiş ölkələrdə adi hesab edilən bütün üsulları tətbiq edə bilmirlər. Buna baxmayaraq, bu ölkələrdə süd vəzi xərçəngi olan qadınların uyğun tibbi yardım alması vacibdir. Əsas çətinlik isə müalicənin qiyməti ilə effektivliyi arasında düzgün tarazlıq yaratmaqdır.
İnkişaf etmiş ölkələrdən fərqli olaraq, süd vəzi xərçənginin skrininqi məqsədilə mammoqrafiya daha az imkanlı ölkələrdə geniş tətbiq edilmir. Son iki onillikdə yüksək gəlirli ölkələrdə texnologiya inkişaf etmiş və bir çox mərkəzlərdə rəqəmsal mammoqrafiya yerini 3D tomosintez mammoqrafiyasına vermişdir. Lakin aşağı və orta gəlirli ölkələrdə skrininq proqramları hələ də məhduddur.
Bu vəziyyət süd vəzi xərçənginin klinik görünüşündə fərqlərə səbəb olur. Sistemli skrininq proqramlarının olmadığı ölkələrdə qadınların əksəriyyəti döşdə əllə hiss edilən kütlə ilə müraciət edir. Halbuki inkişaf etmiş ölkələrdə qadınlarda daha çox görüntüləmə zamanı aşkar edilən dəyişikliklər müəyyən olunur. Buna görə də diaqnostika və müalicə strategiyaları fərqli olmalıdır.
Mammoqrafik skrininqin geniş tətbiq olunduğu cəmiyyətlərdə görüntüləmə ilə aşkar edilən, lakin əllə hiss olunmayan aşağı riskli dəyişikliklər üçün dərhal müdaxilə etmədən qısa müddətli müşahidə aparmaq mümkündür. Bu, uyğun bir yanaşma hesab olunur.
Əksinə, skrininq imkanlarının məhdud olduğu yerlərdə qadınlar adətən simptomlarla müraciət edir və ən çox rast gəlinən əlamət döşdə hiss olunan kütlədir. Əhali arasında skrininq proqramlarının aparılması sağ qalma göstəricisini təxminən 40% artırır. Buna görə də əllə hiss ediləcək qədər böyük olan bir törəmə bədxassəli olduqda, xəstənin sağ qalma ehtimalı təxminən 40% daha aşağı ola bilər.
Bu səbəbdən diaqnostik proses genişləndirilməli və əlavə məlumat əldə etmək üçün “üçlü test” (triple test) yanaşmasından istifadə edilməlidir:
- Anormal klinik müayinə
- Anormal görüntüləmə nəticəsi
- Anormal patoloji nəticə
Döş törəmələrinin qiymətləndirilməsində bu üç göstərici bir-biri ilə uyğun olduqda diaqnozun dəqiqliyi yüksək olur.
Perkutan (dəri üzərindən) minimal invaziv döş biopsiyası
Müasir dövrdə əməliyyatdan əvvəl döş xərçənginin diaqnostikası üçün minimal invaziv döş biopsiyası (MIBB) prinsipi bütün dünyada qəbul edilir. Bu yanaşma resursların məhdud olduğu ölkələrdə də etibarlı, sürətli və daha münasib qiymətli şəkildə tətbiq oluna bilər.
Bunun üçün inkişaf etmiş ölkələrdə əvvəlki qədər istifadə olunmayan bəzi üsullardan yenidən istifadə etmək lazım gələ bilər.
Əməliyyat biopsiyasından əvvəl aşağıdakı üsullar tətbiq edilə bilər:
- İncə iynə aspirasiya biopsiyası (FNAC)
- Qalın iynə biopsiyası (Core Needle Biopsy – CNB)
Bunlar nisbətən ucuz diaqnostik prosedurlardır.
Daha dəqiq nəticələr verə bilən vakuum-assistəli döş biopsiyası kimi daha bahalı üsullar isə maliyyə imkanlarından asılı olaraq istifadə edilə bilər.
Resurslardan düzgün istifadə üçün “piramida” yanaşması tətbiq edilə bilər:
- Əksər xəstələrdə daha ucuz üsullar istifadə edilir.
- Daha bahalı prosedurlar yalnız seçilmiş hallarda tətbiq olunur.
Bu yanaşma həm xərcləri azaltmağa, həm də lazımsız müdaxilələrdən qorunmağa kömək edir.
Cərrahi biopsiyanın rolu
Bütün perkutan biopsiya üsulları mövcud olsa belə, bəzi hallarda cərrahi biopsiyaya ehtiyac yarana bilər. Məsələn:
- törəmənin yerləşməsi görüntüləmə nəzarətli biopsiyaya uyğun olmadıqda;
- xəstənin vəziyyəti bu üsula imkan vermədikdə;
- görüntüləmə nəticələri ilə patoloji nəticələr arasında uyğunsuzluq olduqda.
Belə hallarda:
- eksizion biopsiya (törəmənin tam çıxarılması)
- və ya sərhədləri təmiz olan lumpektomiya
icra edilə bilər.
Lakin diaqnostik məqsədlə cərrahi biopsiya yalnız perkutan üsullar mümkün olmadıqda və ya əks göstəriş olduqda aparılmalıdır.
Çünki biopsiya edilən döş törəmələrinin böyük əksəriyyəti xoşxassəli olur. İnkişaf etmiş ölkələrdə biopsiya olunan döş törəmələrinin təxminən 85–95%-i xoşxassəli nəticələnir.
Buna görə də aşağı və orta gəlirli ölkələrdə “üçlü test” yanaşmasının düzgün istifadəsi lazımsız əməliyyatların qarşısını ala, xərcləri azalda və yalnız həqiqətən ehtiyac olduqda cərrahi biopsiyaya müraciət etməyə imkan verə bilər.
