Süd vəzi rekonstruksiyası: Xərçəng sonrası bərpa prosesi haqqında ətraflı məlumat

Süd vəzi rekonstruksiyası mastektomiyadan, yəni süd vəzi xərçənginin müalicəsi və ya yüksək riskin azaldılması məqsədilə süd vəzisinin çıxarılmasından sonra döşün formasının yenidən yaradılması üçün həyata keçirilən cərrahi prosedurdur.

Mastektomiyadan sonra hər qadın rekonstruksiya etdirməyi seçmir. Bəzi qadınlar döş rekonstruksiyası əvəzinə döş qəfəsinin düz konturda bərpasına (flat closure) üstünlük verə bilərlər.

Süd vəzi rekonstruksiyası əsasən iki üsulla həyata keçirilir:

• implantla rekonstruksiya – silikon və ya salin implantlardan istifadə edilir;
• öz toxuması ilə rekonstruksiya – bədənin başqa nahiyəsindən götürülən toxumadan istifadə olunur.

Bəzi hallarda hər iki üsul birlikdə tətbiq edilə bilər.

Rekonstruksiya mastektomiya ilə eyni əməliyyat zamanı başlana və ya mastektomiyadan aylar, hətta illər sonra həyata keçirilə bilər.

Dərhal və gecikdirilmiş rekonstruksiya

Dərhal rekonstruksiya mastektomiya ilə eyni əməliyyat zamanı həyata keçirilir. Bu zaman döşün forması mastektomiyadan dərhal sonra bərpa edilməyə başlanır.

Gecikdirilmiş rekonstruksiya isə mastektomiyadan sonra, yara sağaldıqdan və digər müalicələr tamamlandıqdan sonra aparılır. Bu üsul xüsusilə əlavə müalicələr, məsələn, şüa terapiyası planlaşdırılan qadınlarda nəzərdən keçirilə bilər.

Rekonstruksiyanın vaxtı hər bir pasiyent üçün fərdi şəkildə müəyyən edilir və onkoloji müalicə planı ilə uyğunlaşdırılır.

İmplantla süd vəzi rekonstruksiyası necə aparılır?

İmplantla rekonstruksiyada silikon və ya salin implant döş qəfəsində yaradılmış sahəyə yerləşdirilir.

Bir çox hallarda rekonstruksiya iki mərhələdə aparılır.

Birinci mərhələ: Toxuma genişləndiricisinin yerləşdirilməsi

Mastektomiyadan sonra cərrah dərinin altına və ya döş qəfəsi əzələsinin altına toxuma genişləndiricisi (tissue expander) yerləşdirə bilər.

Sonrakı həkim ziyarətlərində genişləndiriciyə tədricən salin məhlulu əlavə edilir. Bu proses döş dərisinin və ətraf toxumaların implant üçün kifayət qədər genişlənməsinə imkan verir.

İkinci mərhələ: İmplantın yerləşdirilməsi

Toxumalar kifayət qədər genişləndikdən və sağaldıqdan sonra toxuma genişləndiricisi çıxarılır və onun yerinə daimi implant yerləşdirilir.

Bəzi hallarda isə implant mastektomiya zamanı birbaşa yerləşdirilə bilər və toxuma genişləndiricisindən istifadə olunmaya bilər.

Hüceyrəsiz dermal matriks nədir?

Bəzi rekonstruksiya əməliyyatlarında hüceyrəsiz dermal matriks (acellular dermal matrix) istifadə olunur.

Bu material implantı və ya toxuma genişləndiricisini dəstəkləyən əlavə dayaq rolunu oynayır. Hüceyrələrindən təmizlənmiş xüsusi bioloji materialdan hazırlanır və cərrahın seçdiyi rekonstruksiya texnikasından asılı olaraq istifadə edilə bilər.

Məmə ucu və areola necə bərpa olunur?

Döş rekonstruksiyasından sonra döş qəfəsi sağaldıqda və yeni döşün forması sabitləşdikdə məmə ucu və areola da bərpa edilə bilər.

Bunun üçün müxtəlif üsullardan istifadə olunur.

Cərrahi üsul

Rekonstruksiya edilmiş döşün dərisindən kiçik toxuma hissələri istifadə edilərək yeni məmə ucu formalaşdırıla bilər.

Areolanın görünüşü isə sonrakı mərhələdə tatuaj və ya digər rekonstruktiv üsullarla yaradılır.

3D tatuaj

İxtisaslaşmış mütəxəssis xüsusi tatuaj texnikası ilə məmə ucu və areolanın daha real görünməsini təmin edə bilər. Bu üsul xüsusilə vizual olaraq təbii görünüş yaratmaq üçün istifadə olunur.

Bəzi qadınlarda məmə ucu qoruyucu mastektomiya mümkün olur. Bu zaman məmə ucu və areola saxlanıla bilər. Bunun uyğun olub-olmaması şişin xüsusiyyətlərindən və onkoloji təhlükəsizlik meyarlarından asılıdır.

Rekonstruksiyanın vaxtına şüa terapiyası necə təsir edir?

Rekonstruksiyanın vaxtının müəyyən edilməsində ən mühüm amillərdən biri şüa terapiyasına ehtiyacın olub-olmamasıdır.

Şüa terapiyası əməliyyat olunmuş nahiyədə toxumaların sağalmasına təsir göstərə və müəyyən ağırlaşmaların riskini artıra bilər. Buna görə bəzi qadınlarda rekonstruksiya şüa terapiyası tamamlandıqdan sonraya saxlanılır.

Öz toxuması ilə rekonstruksiya bəzi hallarda əvvəlki şüa terapiyasından zədələnmiş döş qəfəsi toxumalarının bərpası üçün uyğun seçim ola bilər.

Rekonstruksiya qərarı onkoloq, plastik cərrah və digər mütəxəssislərin birgə qiymətləndirməsi əsasında verilir.

Rekonstruksiya üsulunun seçiminə hansı amillər təsir edir?

Uyğun rekonstruksiya üsulu seçilərkən bir sıra amillər nəzərə alınır:

• döşün əvvəlki ölçüsü və forması;
• yaş və ümumi sağlamlıq vəziyyəti;
• əvvəlki əməliyyatlar;
• siqaret istifadəsi;
• bədən çəkisi və digər risk faktorları;
• bədənin başqa nahiyələrində kifayət qədər toxumanın olub-olmaması;
• şişin yerləşməsi;
• planlaşdırılan və ya keçirilmiş şüa terapiyası;
• pasiyentin şəxsi gözləntiləri.

Əvvəllər qarın nahiyəsində müəyyən əməliyyatlar keçirmiş qadınlarda bəzi qarın əsaslı toxuma köçürmə üsulları uyğun olmaya bilər.

İmplantla rekonstruksiyanın üstünlükləri

İmplantla rekonstruksiyanın əsas üstünlükləri bunlardır:

• əməliyyat müddəti adətən öz toxuması ilə rekonstruksiyadan daha qısa olur;
• qan itkisi daha az ola bilər;
• əlavə toxuma götürülməsi tələb olunmur;
• sağalma müddəti bəzi hallarda daha qısa olur.

Lakin implantla rekonstruksiya üçün mastektomiyadan sonra implantı örtəcək kifayət qədər sağlam dəri və toxuma olması vacibdir.

İmplantla rekonstruksiyanın mümkün riskləri

Hər bir cərrahi prosedur kimi implantla rekonstruksiya da müəyyən risklər daşıyır.

Mümkün ağırlaşmalara:

• infeksiya;
• seroma, yəni maye toplanması;
• hematoma, yəni qan toplanması;
• qan laxtalarının yaranması;
• implantın yer dəyişməsi;
• implantın cırılması və ya sızması;
• implant ətrafında sərt çapıq toxumasının yaranması (kapsulyar kontraktura);
• yara sağalmasının pozulması;
• implantın çıxarılmasına və ya dəyişdirilməsinə ehtiyac

daxil ola bilər.

Döş implantları ömürlük cihazlar hesab edilmir və gələcəkdə əlavə əməliyyata ehtiyac yarana bilər.

Öz toxuması ilə rekonstruksiya nədir?

Autoloji rekonstruksiya zamanı döşün bərpası üçün pasiyentin öz bədəninin başqa nahiyəsindən götürülmüş dəri, yağ və digər toxumalardan istifadə edilir.

Toxuma qarın, bel, bud və ya digər uyğun nahiyələrdən götürülə bilər. Hansı nahiyənin seçilməsi pasiyentin anatomik xüsusiyyətlərindən və istifadə ediləcək cərrahi texnikadan asılıdır.

Üstünlükləri

Öz toxuması ilə rekonstruksiya:

• daha təbii görünüş və hiss yarada bilər;
• bədənlə birlikdə təbii şəkildə dəyişə bilər;
• bəzi hallarda şüa terapiyasından zədələnmiş toxumaların bərpasında üstünlük təşkil edə bilər.

Mənfi tərəfləri

Bu üsul daha mürəkkəb və uzun əməliyyat tələb edə bilər. Bundan əlavə:

• sağalma müddəti daha uzun ola bilər;
• toxumanın götürüldüyü nahiyədə çapıq qala bilər;
• həmin nahiyədə ağrı və narahatlıq yarana bilər;
• əlavə cərrahi sahənin olması səbəbindən ağırlaşma riski arta bilər.

Süd vəzi rekonstruksiyasından sonra hissiyat necə dəyişir?

Mastektomiya zamanı süd vəzi toxuması ilə yanaşı, hissiyatı təmin edən bəzi sinirlər də zədələnə və ya kəsilə bilər. Buna görə rekonstruksiyadan sonra döş nahiyəsində keylik və hissiyat azalması tez-tez müşahidə olunur.

Zaman keçdikcə bəzi sinirlər qismən bərpa ola bilər və hissiyat müəyyən dərəcədə geri qayıda bilər. Lakin hissiyatın tam bərpa olunacağına zəmanət yoxdur.

Nəticə

Süd vəzi rekonstruksiyası mastektomiyadan sonra döşün formasının yenidən yaradılmasına imkan verən mühüm bərpa üsuludur. Rekonstruksiya implantla, pasiyentin öz toxuması ilə və ya hər iki üsulun kombinasiyası ilə həyata keçirilə bilər.

Əməliyyatın dərhal və ya gecikdirilmiş şəkildə aparılması, həmçinin uyğun rekonstruksiya üsulunun seçilməsi pasiyentin ümumi sağlamlığı, onkoloji müalicə planı, şüa terapiyasına ehtiyac, anatomik xüsusiyyətlər və şəxsi gözləntiləri nəzərə alınaraq müəyyən edilir.