Süd vəzi xərçəngi haqqında həyatınızı dəyişə biləcək 10 vacib fakt

Süd vəzi xərçəngi diaqnozu ilə qarşılaşan, bu xəstəliklə mübarizə aparan yaxınını dəstəkləyən və ya sadəcə riskini azaltmaq istəyən hər bir qadın üçün düzgün məlumat çox vacibdir. Süd vəzi xərçəngi haqqında əsas faktları bilmək xəstəliyin risk faktorlarını daha yaxşı anlamağa, erkən aşkarlanmasına və daha düzgün müalicə qərarlarının verilməsinə kömək edə bilər.

1. Süd vəzi xərçəngi qadınlarda ən çox diaqnoz qoyulan xərçəng növlərindən biridir

Süd vəzi xərçəngi qadınlar arasında ən geniş yayılmış onkoloji xəstəliklərdən biridir.

Orta hesabla hər 8 qadından biri həyatı boyunca invaziv süd vəzi xərçəngi diaqnozu ala bilər.

Yaxşı xəbər isə budur ki, erkən mərhələdə aşkarlandıqda sağ qalma göstəriciləri çox yüksəkdir:

• Süd vəzi xərçəngində 5 illik sağ qalma göstəricisi təxminən 90 faizdir.
• Xəstəlik lokal mərhələdə aşkar edildikdə bu göstərici 99 faizdən yüksək ola bilər.

Erkən diaqnoz həyat xilas edir və daha geniş müalicə seçimləri yaradır.

2. Süd vəzi xərçəngi hallarının sayı artmaqdadır

2000-ci illərin əvvəllərində müşahidə olunan azalmadan sonra süd vəzi xərçəngi diaqnozlarının sayı yenidən artmağa başlayıb.

Bu artıma təsir edə bilən amillər arasında aşağıdakılar göstərilir:

Gec yaşda ana olmaq

Qadınların daha gec yaşda ilk dəfə ana olması, daha az uşaq sahibi olması və bəzi hallarda ana südü ilə qidalandırmaması hormonal təsirlərin müddətinə təsir göstərə bilər.

Hormonal təsirlər

Doğuşa nəzarət həbləri, menopauza dövründə hormon terapiyası və bəzi digər hormonal preparatlar müəyyən hallarda riskə təsir göstərə bilər.

Artıq çəki

Artıq çəki, xüsusilə menopauzadan sonra, süd vəzi xərçəngi riskinin artması ilə əlaqələndirilir.

Alkoqol istifadəsi

Araşdırmalar alkoqol qəbulu ilə süd vəzi xərçəngi riski arasında əlaqə olduğunu göstərir.

Həyat tərzi və ətraf mühit amilləri

Qidalanma, fiziki aktivlik səviyyəsi və bəzi ətraf mühit faktorları da riskə təsir göstərə bilər.

3. Süd vəzi xərçənglərinin əksəriyyəti irsi deyil

Bir çox insan düşünür ki, ailəsində süd vəzi xərçəngi olmayan qadınların xəstəliyə tutulma riski çox aşağıdır. Lakin bu tam doğru deyil.

Süd vəzi xərçəngi hallarının yalnız təxminən 5–10 faizi irsi genetik faktorlarla əlaqələndirilir.

Bu səbəbdən ailə tarixçəsi olmasa belə, digər risk faktorlarını nəzərə almaq və tövsiyə olunan skrininqlərdən keçmək vacibdir.

4. Yaş artdıqca süd vəzi xərçəngi riski yüksəlir

Süd vəzi xərçəngi riski yaşla birlikdə artır. Əksər qadınlarda xəstəlik 50 yaşdan sonra aşkarlanır.

Yaş artdıqca:

• hüceyrələrdə zədələnmələr toplana bilər;
• hormonal təsirlərin müddəti arta bilər;
• digər risk faktorlarının təsiri zamanla güclənə bilər.

Erkən menstruasiya, gec hamiləlik və ya heç vaxt doğuş etməmək kimi amillər də fərdi riskə təsir göstərə bilər.

5. Birinci dərəcəli qohumda süd vəzi xərçəngi olması riski artıra bilər

Əgər ana, bacı və ya qız övladında süd vəzi xərçəngi olubsa, qadının xəstəliyə tutulma riski daha yüksək ola bilər.

İrsi riskin qiymətləndirilməsində aşağıdakı amillər nəzərə alınır:

• BRCA1 və BRCA2 kimi gen mutasiyaları;
• ailədə xəstəlik diaqnozu alan şəxslərin sayı;
• diaqnoz qoyulma yaşı;
• xərçəngin hər iki süd vəzisini əhatə etməsi;
• ailədə digər xərçəng növlərinin olması.

Genetik test hər kəs üçün lazım deyil. Lakin ailə tarixçəsi olan qadınlarda genetik məsləhətləşmə və fərdi risk qiymətləndirilməsi faydalı ola bilər.

6. Menopauzadan sonra hormon terapiyası riski artıra bilər

Menopauzadan sonra istifadə edilən bəzi hormon terapiyaları müəyyən qadınlarda süd vəzi xərçəngi riskini yüksəldə bilər.

Hormon terapiyasının təsiri istifadə olunan preparatın növündən, müddətindən və qadının fərdi xüsusiyyətlərindən asılıdır.

Bu səbəbdən hormon terapiyasına başlamazdan əvvəl fərdi risklər həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

7. Sağlam həyat tərzi riski azaltmağa kömək edə bilər

Süd vəzi xərçəngi riskini tamamilə aradan qaldırmaq mümkün olmasa da, gündəlik həyatda müəyyən addımlar riskin azaldılmasına kömək edə bilər.

Siqareti dayandırın

Siqaret sağlamlığa çoxsaylı mənfi təsir göstərir və bir sıra xərçəng növləri ilə əlaqələndirilir.

Alkoqol qəbulunu məhdudlaşdırın

Alkoqol istifadəsi ilə süd vəzi xərçəngi arasında əlaqə olduğundan qəbul miqdarının azaldılması faydalı ola bilər.

Sağlam çəki qoruyun

Artıq çəki, xüsusilə menopauzadan sonra, süd vəzi xərçəngi riskinə təsir göstərə bilər.

Müntəzəm fiziki aktiv olun

Müntəzəm fiziki aktivlik sağlam çəkinin qorunmasına və ümumi sağlamlığın yaxşılaşdırılmasına kömək edir.

8. Heç bir əlamət olmasa belə skrininq vacibdir

Süd vəzi xərçəngi erkən mərhələdə çox vaxt heç bir əlamət verməyə bilər.

Bu səbəbdən yaşa və fərdi riskə uyğun skrininq müayinələrindən keçmək vacibdir.

Bir çox tibbi təşkilat 40 yaşdan başlayaraq müntəzəm mammoqrafiyanı tövsiyə edir. Lakin skrininqin başlama yaşı və tezliyi qadının fərdi risklərinə görə dəyişə bilər.

Aşağıdakı dəyişikliklər müşahidə edildikdə həkimə müraciət etmək lazımdır:

• yeni yaranmış kütlə;
• süd vəzisinin formasında dəyişiklik;
• dəridə qızartı və ya çöküklük;
• məmə ucunda dəyişiklik;
• qeyri-adi axıntı.

9. Sıx süd vəzi toxuması skrininq nəticələrinə təsir edə bilər

Sıx süd vəzi toxuması mammoqrafiyada bəzi dəyişikliklərin görünməsini çətinləşdirə bilər. Eyni zamanda sıx toxuma bəzi qadınlarda süd vəzi xərçəngi riskinin artması ilə əlaqələndirilir.

Belə hallarda həkim əlavə olaraq:

• süd vəzi USM-i;
• MRT;
• 3D mammoqrafiya və ya tomosintez;
• digər xüsusi görüntüləmə üsullarını

tövsiyə edə bilər.

Əlavə müayinənin lazım olub-olmaması qadının yaşından, risk profilindən və əvvəlki müayinə nəticələrindən asılıdır.

10. Süd vəzi xərçəngində sağ qalma göstəriciləri yaxşılaşır

Son illərdə süd vəzi xərçənginin diaqnostikası və müalicəsində əhəmiyyətli irəliləyişlər əldə olunub.

Bu inkişaflara təsir edən əsas amillər:

• daha dəqiq görüntüləmə texnologiyaları;
• erkən diaqnoz imkanlarının artması;
• yüksək riskli qadınların daha yaxından izlənməsi;
• yeni və daha effektiv dərman müalicələri;
• hədəflənmiş müalicə üsullarının inkişafı;
• fərdiləşdirilmiş müalicə yanaşmaları.

Müasir tibbdə məqsəd yalnız daha çox müalicə tətbiq etmək deyil, hər xəstə üçün xəstəliyin xüsusiyyətlərinə və fərdi ehtiyaclara uyğun ən effektiv müalicəni seçməkdir.

Nəticə: Məlumatlı olmaq və vaxtında addım atmaq həyat xilas edə bilər

Süd vəzi xərçəngi ilə mübarizədə ən güclü vasitələrdən biri maarifləndirmə, erkən aşkarlanma və düzgün skrininqdir.

Öz risk faktorlarınızı bilmək, bədəninizdəki dəyişikliklərə diqqət etmək və tövsiyə olunan müayinələri vaxtında etdirmək sağlamlığınızı qorumağın vacib addımlarındandır.

Erkən diaqnoz daha çox seçim, daha effektiv müalicə və daha yüksək sağ qalma şansı deməkdir.