Döş biopsiyası

Döş biopsiyası – döş toxumasından kiçik bir nümunənin götürülərək laboratoriyada mikroskop altında müayinə edilməsi prosedurudur. Bu, döşdə aşkar edilən şübhəli sahənin xərçəng olub-olmadığını dəqiq müəyyən etməyin yeganə etibarlı üsuludur. Biopsiya nəticələri yalnız xərçəngin olub-olmadığını deyil, həm də varsa onun növünü, xüsusiyyətlərini və müalicə planını müəyyənləşdirməyə kömək edir.

Döş biopsiyası niyə aparılır?

Həkim aşağıdakı hallarda döş biopsiyasını tövsiyə edə bilər:

· Mammoqrafiya, ultrasəs və ya MRT zamanı şübhəli sahə aşkar edildikdə;

· Döşdə bərk və ya qeyri-adi kütlə hiss edildikdə;

· Məmə ucundan qanlı və ya səbəbi bilinməyən axıntı gəldikdə;

· Döş dərisində çökəklik, qalınlaşma, qızartı və ya digər dəyişikliklər müşahidə olunduqda;

· Əvvəlki müayinələrdə xərçəng ehtimalı istisna edilə bilmədikdə.

Biopsiya nəticələri patolog tərəfindən qiymətləndirilir və xüsusi patologiya hesabatı hazırlanır.

Döş biopsiyası necə aparılır?

Biopsiyanın növündən asılı olaraq prosedur fərqli üsullarla icra edilir. Əksər hallarda yerli keyitmə tətbiq olunur və pasiyent eyni gün evə buraxılır.

Biopsiya zamanı həkim:

· dəridə kiçik bir kəsik və ya iynə giriş nöqtəsi yaradır;

· ultrasəs, mammoqrafiya və ya MRT vasitəsilə şübhəli sahəni dəqiq müəyyən edir;

· toxuma nümunəsi götürür;

· lazım gəldikdə həmin nahiyəyə sonrakı izləmə üçün kiçik titan marker yerləşdirir.

Bu marker orqanizm üçün təhlükəsizdir, hiss olunmur və metal detektorlarını aktivləşdirmir.

Döş biopsiyasının növləri

İncə iynə aspirasiya biopsiyası (Fine Needle Aspiration – FNA)

Bu, biopsiyanın ən sadə və ən az invaziv növüdür. Çox nazik iynə vasitəsilə hüceyrə və ya maye nümunəsi götürülür.

Üstünlükləri:

· Demək olar ki, iz qoymur;

· Qısa müddətdə tamamlanır;

· Yerli keyitmə ilə aparılır.

Çatışmazlığı:

· Digər üsullara nisbətən daha az dəqiqdir.

· Nəticə qeyri-müəyyən olarsa, əlavə biopsiya tələb oluna bilər.

Qalın iynə (Core Needle) biopsiyası

Ən çox istifadə olunan biopsiya üsuludur. Daha qalın iynə vasitəsilə bir neçə toxuma silindri götürülür.

Üstünlükləri:

· Daha böyük toxuma nümunəsi əldə edilir;

· Diaqnostik dəqiqliyi yüksəkdir;

· Cərrahi müdaxilə tələb etmir.

Əksər hallarda biopsiya ultrasəs və ya mammoqrafiya nəzarəti altında aparılır.

Vakuum dəstəkli biopsiya

Bu üsul xüsusi vakuum sistemi ilə həyata keçirilir və bir giriş nöqtəsindən çoxlu toxuma nümunəsi götürməyə imkan verir.

Üstünlükləri:

· Daha çox toxuma əldə edilir;

· Təkrar iynə daxil edilməsinə ehtiyac olmur;

· Kiçik şübhəli ocaqların tam çıxarılması mümkün ola bilər.

İnsizion biopsiya

Bu, kiçik cərrahi əməliyyatdır və yalnız şübhəli nahiyənin bir hissəsi çıxarılır.

Adətən aşağıdakı hallarda seçilir:

· İynə biopsiyası diaqnozu dəqiqləşdirmədikdə;

· Şübhəli sahə böyük olduqda;

· Daha geniş toxuma nümunəsinə ehtiyac yarandıqda.

Eksizion biopsiya

Ən geniş cərrahi biopsiya növüdür. Şübhəli törəmə tam şəkildə və ətrafındakı az miqdarda sağlam toxuma ilə birlikdə çıxarılır.

Bu üsul:

· ən dəqiq diaqnostik nəticə verir;

· lakin sağalma müddəti daha uzun olur və çapıq qala bilər.

Döş biopsiyasından sonra nə baş verir?

Sağalma müddəti biopsiyanın növündən asılıdır.

İynə biopsiyasından sonra

· Əksər insanlar 24 saat ərzində normal fəaliyyətə qayıdır.

· Yüngül ağrı və göyərmə ola bilər.

· Soyuq kompres tətbiqi narahatlığı azalda bilər.

· Dəstəkləyici büstqalter taxmaq tövsiyə olunur.

Cərrahi biopsiyadan sonra

Sağalma adətən 1–2 həftə davam edir.

Bu müddətdə:

· Kəsik nahiyəsi təmiz və quru saxlanmalıdır;

· Sarğı həkimin göstərişinə uyğun dəyişdirilməlidir;

· Ağır fiziki fəaliyyət və ağır yük qaldırmaq məhdudlaşdırılmalıdır;

· Lazım gəldikdə ağrıkəsici dərmanlardan istifadə edilir.

Biopsiyadan sonra ağrı normaldırmı?

Bəli. Bir neçə gün davam edən yüngül ağrı, həssaslıq və göyərmə normal hesab olunur.

Bəzi hallarda:

· sancma hissi,

· iynəbatırma,

· keyimə,

· sinir mənşəli ağrı

2–3 aya qədər davam edə bilər. Bu, biopsiya zamanı yerləşdirilən titan marker və ya toxumaların sağalma prosesi ilə əlaqəli ola bilər.

Biopsiya nəticələri nə qədər müddətə hazır olur?

Patologiya cavabı adətən 3–7 gün ərzində hazırlanır. Bəzi mürəkkəb hallarda əlavə laborator analizlər tələb olunduğundan nəticələrin çıxması bir qədər uzun çəkə bilər.

Biopsiya nəticələri nə göstərə bilər?

Xoşxassəli (benign)

Ən çox rast gəlinən nəticədir. Buraya daxildir:

· fibroadenoma;

· kist;

· fibrokistik dəyişikliklər;

· fibroz;

· yağ nekrozu;

· iltihabi dəyişikliklər;

· kalsium çöküntüləri.

Bu halların əksəriyyətində əlavə müalicəyə ehtiyac olmur, yalnız mütəmadi nəzarət kifayət edir.

Yüksək riskli dəyişikliklər

Bəzi nəticələr xərçəng olmasa da, gələcəkdə riskin artdığını göstərə bilər:

· atipik duktal hiperplaziya;

· atipik lobulyar hiperplaziya;

· lobulyar karsinoma in situ (LCIS);

· papilloma;

· radial çapıq;

· filloid şişlər.

Belə hallarda əlavə əməliyyat və ya daha sıx müşahidə tövsiyə oluna bilər.

Bədxassəli (malign)

Biopsiyada xərçəng hüceyrələri aşkar olunarsa, patolog aşağıdakı məlumatları təqdim edir:

· xərçəngin növü;

· şişin dərəcəsi (Grade);

· hormon reseptorları (ER və PR);

· HER2 statusu;

· digər molekulyar xüsusiyyətlər.

Bu məlumatlar cərrah, onkoloq və radioloq tərəfindən birlikdə qiymətləndirilərək fərdi müalicə planı hazırlanır.

Döş biopsiyasının riskləri

Döş biopsiyası ümumiyyətlə təhlükəsiz prosedurdur və ciddi ağırlaşmalar çox nadir hallarda baş verir.

Mümkün risklər:

· göyərmə və hematoma;

· yüngül qanaxma;

· infeksiya;

· ağrı və həssaslıq;

· nadir hallarda döşün formasında kiçik dəyişiklik.

Bu problemlərin əksəriyyəti qısa müddətdə sağalır və xüsusi müalicə tələb etmir.

Biopsiyaya hazırlaşarkən nələrə diqqət etmək lazımdır?

Biopsiyadan əvvəl həkimə aşağıdakı məlumatları vermək vacibdir:

· qəbul etdiyiniz bütün dərmanlar, xüsusilə qan durulaşdırıcı preparatlar;

· hər hansı dərman və ya maddəyə allergiyanız;

· hamiləlik ehtimalı;

· ürək kardiostimulyatoru və ya digər implantların olması;

· metal protez və ya süni oynaq mövcudluğu.

Həmçinin prosedurdan əvvəl həkiminizdən aşağıdakı sualları soruşmaq faydalıdır:

· Mənim üçün hansı biopsiya növü seçilib və niyə?

· Nəticələr nə vaxt hazır olacaq?

· Prosedurdan sonra hansı məhdudiyyətlər olacaq?

· Ağrı və göyərmə nə qədər davam edə bilər?

· Hansı hallarda təcili olaraq həkimə müraciət etməliyəm?

Əsas məqamlar

Döş biopsiyası qorxulu görünsə də, bu prosedur döş xərçənginin diaqnozunda ən dəqiq və etibarlı üsuldur. Biopsiya aparılan qadınların əksəriyyətində (təxminən 80%-də) nəticələr xoşxassəli olur. Əgər nəticə xərçəngi təsdiqləyərsə, erkən diaqnoz sayəsində daha effektiv müalicə imkanları yaranır və sağalma şansı əhəmiyyətli dərəcədə artır. Buna görə həkimin tövsiyə etdiyi əlavə müayinələri vaxtında keçirmək və nəticələri mütəxəssislə birlikdə qiymətləndirmək böyük əhəmiyyət daşıyır.