Süd vəzi xərçəngi riskinizi azaltmaq və ümumi sağlamlığınızı yaxşılaşdırmaq üçün yollar axtarırsınızsa, elmi araşdırmalarla dəstəklənən risk azaldıcı üsulları nəzərdən keçirin.

Şəxsin həyat boyu süd vəzi xərçənginə tutulma riskinə təsir edən bəzi amillər tamamilə nəzarətimizdən kənardadır. Bunlara:

· genetika;

· ailə anamnezi;

· irq və etnik mənsubiyyət;

· süd vəzi toxumasının sıxlığı;

· qadın olaraq doğulmaq

daxildir.

Lakin dəyişdirilə bilən bəzi amillər də süd vəzi xərçəngi riskində mühüm rol oynaya bilər.

Bilik gücdür.
Ən son xəbərlər, elmi məlumatlar və sağlamlıq resursları ilə məlumatlı qalmaq xəstəlik risklərini daha yaxşı idarə etməyə kömək edə bilər.

Süd vəzi xərçəngi riskini azaltmaq mümkündürmü?

2017-ci ildə Amerika Xərçəng Cəmiyyətinin (American Cancer Society – ACS) apardığı araşdırmaya görə, ABŞ-da bütün xərçəng diaqnozlarının təxminən 42%-i, xərçəngdən ölümlərin isə 45%-i idarə edilə bilən risk faktorları ilə əlaqəlidir.

Xüsusilə süd vəzi xərçəngi ilə bağlı ACS hesab edir ki, menopauzadan sonrakı dövrdə yaranan süd vəzi xərçəngi hallarının təxminən 30%-i dəyişdirilə bilən risk faktorları ilə bağlıdır.

Digər tədqiqatlar göstərir ki, insanların risk azaldıcı davranışları və sağlam həyat tərzi dəyişikliklərini nə vaxt tətbiq etməsindən asılı olaraq, süd vəzi xərçəngi hallarının 50–70%-ə qədəri potensial olaraq qarşısı alına bilən ola bilər.

Bununla belə, qeyd etmək vacibdir ki, süd vəzi xərçənginin qarşısını tam zəmanət verən:

· xüsusi “xərçəng əleyhinə pəhriz”;

· xüsusi idman proqramı;

· “möcüzəvi xərçəngə qarşı qida”;

· digər tək bir qoruyucu vasitə

mövcud deyil.

Sağlam qidalanan, ideal çəkini qoruyan, ana olduqdan sonra körpəsini əmizdirən və sağlam həyat tərzi keçirən insanlar belə bəzən nəzarət edə bilmədikləri səbəblərə görə süd vəzi xərçənginə tutula bilərlər.

Alimlər süd vəzi xərçənginin səbəblərini daha yaxşı anlamaq və xəstəliyin qarşısını almaq üçün araşdırmaları davam etdirirlər. Hazırda riskin qiymətləndirilməsi üçün daha ağıllı skrininq üsulları və yeni peyvənd strategiyaları üzərində iş aparılır.

Gündəlik seçimlərlə süd vəzi xərçəngi riskini azaltmağın 10 yolu

Aşağıdakı addımlar yalnız süd vəzi xərçəngi riskini deyil, həmçinin ürək xəstəlikləri və diabet kimi digər ciddi xəstəliklərin riskini də azaltmağa kömək edə bilər.

1. Sağlam çəki saxlamağa çalışın

Bədən çəkisi ilə süd vəzi xərçəngi arasındakı əlaqə mürəkkəbdir və alimlər bu əlaqəni hələ də araşdırırlar.

Milli Xərçəng İnstitutunun məlumatına görə, menopauzadan sonra artıq çəki və piylənmə qadınlarda süd vəzi xərçəngi riskini artırır və diaqnoz qoyulduqdan sonra xəstəliyin gedişinə mənfi təsir göstərə bilər.

Amerika Xərçəng Cəmiyyətinin məlumatları göstərir ki, menopauzadan sonra qadınlarda hormon reseptoru pozitiv (HR+) süd vəzi xərçənginin artması piylənmə hallarının çoxalması ilə əlaqəli ola bilər.

Tədqiqatlar göstərir ki:

· xroniki piylənmə aqressiv süd vəzi xərçəngi növlərindən biri olan bazal tip xərçəngin böyüməsini sürətləndirə bilər;

· uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə artıq çəki yığılması menopauzadan sonra süd vəzi xərçəngi riskini artıra bilər.

Yaxşı xəbər isə budur ki, araşdırmalar göstərir:

· çəki azaltmaq;

· sağlam qidalanmaq;

· artıq çəki yığılmasının qarşısını almaq

xərçəng riskini azalda bilər.

2020-ci ildə aparılan bir araşdırmaya əsasən, 50 yaşdan yuxarı qadınlarda 4,5 kq və daha çox çəki itirmək gələcək süd vəzi xərçəngi riskini 25–30% azalda bilər.

2. Qırmızı və emal olunmuş ət qəbulunu məhdudlaşdırın

Araşdırmalar göstərir ki, yüksək miqdarda:

· qırmızı ət (mal əti, donuz əti, quzu əti);

· heyvani yağlar;

· emal olunmuş ətlər (kolbasa, bekon, hisə verilmiş məhsullar)

qəbul etmək süd vəzi və digər xərçəng növlərinin riskinin artması ilə əlaqəli ola bilər.

Daha çox bitki mənşəli protein mənbələrinə üstünlük verin:

· paxlalılar;

· mərcimək;

· qoz-fındıq;

· quinoa.

Ət qəbulunu isə balanslı şəkildə saxlayın.

3. Daha çox meyvə, tərəvəz və tam taxıl qəbul edin

Meyvə və tərəvəzdən az istifadə etmək süd vəzi xərçəngi riskinin artması ilə əlaqələndirilir.

Xüsusilə estrogen reseptoru mənfi (ER-) süd vəzi xərçəngi ilə əlaqə müşahidə edilmişdir.

Sağlam qidalanma tövsiyələrinə görə gündəlik:

· 2 stəkan meyvə;

· 2,5 stəkan tərəvəz

qəbul etmək məsləhətdir.

Xüsusilə faydalı tərəvəzlər:

· ispanaq;

· kələm;

· brokoli;

· gül kələmi;

· yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər.

Tərəvəz, meyvə və tam taxıllar:

· liflə zəngindir;

· antioksidant təsir göstərir;

· süd vəzi xərçəngi riskinin azalmasına kömək edə bilər.

4. Alkoqol qəbulunu azaldın

Bir çox insan alkoqolun xərçəng riskini artırdığını bilmir.

Araşdırmalara görə, xərçəng diaqnozlarının təxminən 6%-i və xərçəng ölümlərinin 4%-i alkoqol istifadəsi ilə əlaqəli ola bilər.

Hətta orta səviyyədə alkoqol qəbulu belə süd vəzi xərçəngi riskini artıra bilər.

Gündə:

· qadınlarda 1 içki;

· kişilərdə 2 içki

səviyyəsində qəbul belə risklə əlaqələndirilir.

Riski azaltmaq üçün alkoqolu məhdudlaşdırmaq və ya tam dayandırmaq tövsiyə olunur.

5. Siqareti dayandırın

Bir çox araşdırma siqaret çəkmə ilə süd vəzi və digər xərçəng növlərinin riskinin artması arasında əlaqə göstərmişdir.

Xüsusilə:

· hazırda siqaret çəkən;

· əvvəllər siqaret çəkmiş;

· ailəsində süd vəzi xərçəngi olan

qadınlarda risk daha yüksək ola bilər.

Siqareti tərgitmək sağlamlıq üçün ən vacib addımlardan biridir.

6. Müntəzəm fiziki aktiv olun

İdman süd vəzi xərçənginin qarşısının alınmasında mühüm rol oynaya bilər.

Fiziki aktivlik:

· sağlam çəkini qorumağa;

· süd vəzi xərçəngi diaqnozundan sonra nəticələri yaxşılaşdırmağa;

· xəstəliyin təkrarlanma riskini azaltmağa

kömək edə bilər.

Gündə ən azı 30 dəqiqə fiziki aktivlik tövsiyə olunur.

Faydalı fəaliyyətlər:

· yürüş;

· qaçış;

· üzgüçülük;

· bağçılıq;

· evdə məşqlər;

· tennis.

7. Mümkündürsə, körpənizi əmizdirin

Araşdırmalar göstərir ki, ana südü ilə qidalandırma süd vəzi xərçəngi riskini azalda bilər.

Bunun səbəbi qadının həyat boyu menstruasiya dövrlərinin sayının azalması ilə əlaqəli ola bilər.

8. Hormon istifadəsini həkiminizlə müzakirə edin

Bəzi hormonal vasitələr:

· hormonal kontraseptivlər;

· doğuşa nəzarət həbləri;

· menopauza zamanı hormon terapiyası

süd vəzi xərçəngi riskini artıra bilər.

Lakin bu risk hər kəs üçün eyni deyil.

Hormon istifadəsi ilə bağlı qərar verilərkən:

· ailə tarixçəsi;

· həyat tərzi;

· hormonların istifadə müddəti;

· şəxsi risk faktorları

nəzərə alınmalıdır.

9. Ailə tarixçənizi bilin

Bir çox insan süd vəzi xərçəngi ailə tarixçəsini yalnız ana tərəfi ilə əlaqələndirir.

Lakin ata tərəfi də vacibdir.

BRCA1 və BRCA2 kimi gen dəyişiklikləri həm qadınlarda, həm də kişilərdə risk yarada bilər.

Ailənizdə:

· süd vəzi xərçəngi;

· yumurtalıq xərçəngi;

· digər xərçəng növləri

olub-olmadığını bilmək həkimlə düzgün risk qiymətləndirilməsi aparmağa kömək edir.

10. Yüksək risk qrupundasınızsa əlavə qorunma yollarını araşdırın

Əgər sizdə:

· BRCA1;

· BRCA2;

· PALB2

kimi gen mutasiyaları varsa və ya süd vəzi xərçəngi riskiniz yüksəkdirsə, əlavə qoruyucu tədbirlər mümkün ola bilər.

Bunlara daxildir:

· dərman müalicəsi;

· cərrahi müdaxilələr;

· daha tez-tez tibbi nəzarət.

Bu seçimlər mütləq həkimlə müzakirə edilməlidir.