Müalicədən Sonra Sağ Qalanların Həyatı

Bu gün ABŞ-da digər xərçəng növlərindən sağ qalanlarla müqayisədə ən çox sayda döş xərçəngindən sağ qalan insan var. Dəqiq desək, onların sayı təxminən 4 milyondur.

Bu böyük rəqəm göstərir ki, döş xərçəngi bir çox insanın həyatına toxunub. Eyni zamanda, bu, erkən aşkarlama üsullarının və müalicədəki inkişafların getdikcə daha çox insana fayda verdiyini göstərir. Bu gün döş xərçəngindən sağ qalan insanların çoxu uzun, mənalı və xoşbəxt həyat yaşayır. Lakin müalicə bitdikdən sonra həyat həmişə asan olmur.

“Döş xərçəngi sizin kimliyinizi müəyyən etməməlidir.”

— Karen Kinahan, APRN

“Döş xərçəngi müalicəsini tamamladıqdan sonra ən çətin mərhələnin bitdiyini düşünə bilərsiniz. Lakin sağ qalma dövründə yeni çətinliklərlə qarşılaşa bilərsiniz,” — deyə döş xərçəngindən sonra bərpa proqramında çalışan həkim köməkçisi Melissa Duffy bildirir.

Döş xərçəngindən sağ qalanların qarşılaşa biləcəyi çətinliklər

Daha az tibbi nəzarət

Müalicə zamanı xəstələr həkim komandası tərəfindən davamlı izlənməyə və dəqiq hazırlanmış müalicə planına öyrəşirlər. Müalicə bitdikdən sonra isə bəzi insanlar özlərini plansız və tək hiss edə bilər, “indi nə olacaq?” sualını verə bilərlər.

Yeni emosiyalar, o cümlədən günahkarlıq hissi

Döş xərçəngindən sağ qalan insanlar bəzən diaqnoz və müalicənin daha ağır nəticələr verə biləcəyini düşünərək günahkarlıq hissi yaşaya bilərlər.

Bəzi insanlar müalicənin bitməsinə sevinsələr də, dərhal xoşbəxt hiss etmədikləri üçün özlərini günahlandıra bilərlər.

Bundan əlavə, aşağıdakı narahatlıqlar yarana bilər:

· İşə və ya təhsilə qayıtmaq qorxusu

· Ailəyə əvvəlki kimi qayğı göstərə bilməmək narahatlığı

· Davam edən yorğunluq

· Narahatlıq və depressiya əlamətləri

Bədən görünüşündə dəyişikliklər

Döş xərçənginin müalicəsi bədəndə böyük dəyişikliklər yarada bilər.

Məsələn:

· Bir və ya hər iki döşün cərrahi yolla çıxarılması (mastektomiya)

· Döşdə şişin çıxarılması əməliyyatı (lumpektomiya)

· Döş formasında dəyişikliklər

Bəzi xərçəng dərmanları müalicə zamanı çəki artımına səbəb ola bilər.

Kimyaterapiyadan sonra saçların yenidən çıxması da insanın özünü qavrayışına təsir edə bilər. Saçlar əvvəlkindən:

· Daha qalın,

· Daha nazik,

· Daha buruq,

· Hətta fərqli rəngdə çıxa bilər.

Müayinələr və xəstəliyin geri qayıtması qorxusu

Mastektomiyadan sonra adətən illik mammoqrafiya tələb olunmur, çünki döş toxuması çıxarılmış olur.

Lakin bəzi insanlar xəstəliyin tam keçdiyinə əmin olmaqda çətinlik çəkə və hər hansı simptomu həddindən artıq analiz edə bilərlər.

Digər sağlamlıq problemləri

Döş xərçəngi sağ qalanlarında müalicədən sonra aşağıdakı problemlər görülə bilər:

· Ağrı

· Yorğunluq

· Cinsi problemlər

· Dəri problemləri

· Ürək-damar problemləri

· Sümük sıxlığının azalması

· Yaddaş və diqqət problemləri

Kimyaterapiyadan sonra yaranan zehni bulanıqlıq və diqqət çətinliyi çox vaxt “kimyaterapiya beyni” (chemo-brain) adlandırılır və zamanla yaxşılaşa bilər.

Döş xərçəngindən sonra həyata uyğunlaşmaq üçün tövsiyələr

“Döş xərçəngi müalicəsi çətin ola bilər və hər kəsin sağalmaq üçün zamana ehtiyacı var. Bərpa prosesi hər insan üçün fərqlidir.”
— Karen Kinahan, DNP, APRN

1. Daimi həkim nəzarəti yaradın

Döş xərçəngi müalicəsindən sonra ən vacib addımlardan biri əsas həkimlə əlaqəni davam etdirməkdir.

Əsas həkim:

· Ümumi sağlamlıq vəziyyətini izləyir

· Digər xəstəliklərin qarşısının alınmasına kömək edir

· Lazım olduqda psixoloji dəstəyə yönləndirə bilər

Sağ qalma proqramları xəstəyə xüsusi plan hazırlamağa kömək edə bilər. Bu plana:

· Xərçəngin yenidən yaranmasına nəzarət

· Digər xərçəng növləri üçün müayinələr

· Sağlamlıq tövsiyələri

daxil ola bilər.

2. Özünüzə zaman verin

Müalicə bitdikdən sonra bədən və emosional vəziyyət dərhal əvvəlki halına qayıtmır.

Əməliyyat, şüa terapiyası və kimyaterapiya bədən üçün böyük yükdür və sağalma vaxt tələb edir.

Bəzi dərmanlar xərçəngin geri qayıtmasının qarşısını almaq üçün istifadə olunur, lakin onların da yan təsirləri ola bilər.

3. Daha sağlam həyat tərzi seçin

Xərçəngdən sağ çıxmaq həyat tərzini dəyişmək üçün fürsət ola bilər.

Sağlam qidalanma:

· Ürək sağlamlığını qoruyur

· Çəkini normada saxlamağa kömək edir

· Ümumi sağlamlığı yaxşılaşdırır

Faydalı qidalar:

· Brokoli

· Pomidor

· Qaragilə

· Qoz

· Digər tərəvəz və meyvələr

Araşdırmalar göstərir ki, fiziki aktivlik döş xərçənginin təkrar yaranma riskini azalda bilər.

İdman:

· Əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdırır

· Yaddaşı gücləndirir

· Stressi azaldır

· Sümük sağlamlığını qoruyur

4. Həyata davam etmə yolunuzu özünüz seçin

“Döş xərçəngi insanın kimliyi olmamalıdır. Bu, idarə edilməli bir vəziyyətdir, lakin insanın kim olduğunu müəyyən etməməlidir.”

— Karen Kinahan

Hər insan xərçəngdən sonra fərqli şəkildə həyata davam edir.

Bəzi insanlar:

· Maarifləndirici yürüşlərdə iştirak edir

· Xərçəng haqqında məlumat yayır

· Dəstək qruplarına qoşulur

Digərləri isə bu prosesi daha sakit və şəxsi şəkildə yaşamağı seçir.

Hər iki yanaşma normaldır.

5. Gələcəyə baxın

Döş xərçəngindən sonra həyatın yaxşı və çətin günləri ola bilər.

Bəzi günlər daha asan, bəziləri isə daha ağır keçə bilər. Lakin sağ qalan insanlar həyat haqqında yeni və dəyərli baxış qazana bilərlər.

Sağ qalma dövründə yaranan:

· Qorxu

· Narahatlıq

· Kədər

· Ümid

· Dəyişiklik hissləri

normaldır.

Dostların, ailənin dəstəyi və müntəzəm tibbi nəzarətlə insanlar tədricən yeni həyatlarına uyğunlaşa bilərlər.

Döş xərçəngi həyatın bir hissəsi ola bilər, amma insanın bütün həyatını müəyyən edən amil olmaq məcburiyyətində deyil.