Döşdə kütlə nə zaman biopsiya tələb edir? Tibbi meyarlar
Döşdə düyün, sərtləşmə və ya qeyri-adi dəyişiklik hiss etmək narahatlıq yarada bilər. Lakin hər döş kütləsi xərçəng demək deyil. Həkim biopsiyaya ehtiyac olub-olmadığını yalnız fiziki müayinə, mammoqrafiya, ultrasəs və bəzi hallarda MRT nəticələrini birlikdə qiymətləndirərək müəyyən edir. Biopsiyanın məqsədi şübhəli nahiyədən toxuma nümunəsi götürərək onun xərçəng və ya xoşxassəli (benign) dəyişiklik olduğunu dəqiqləşdirməkdir.
Hansı hallarda döş kütləsinə biopsiya tövsiyə olunur?
İlk qiymətləndirmə zamanı həkim klinik müayinəni görüntüləmə müayinələri ilə birlikdə aparır. Bəzi əlamətlər biopsiya ehtiyacını artırır.
Fiziki müayinədə şübhə yaradan əlamətlər
Aşağıdakı xüsusiyyətlərə malik kütlələr əlavə araşdırma tələb edir:
· sərt konsistensiyalı kütlə;
· hərəkətsiz və ya ətraf toxumalara yapışmış düyün;
· qeyri-müntəzəm sərhədli kütlə;
· döş dərisində içəri çəkilmə;
· keçməyən qızartı;
· "portağal qabığı" görünüşü;
· qoltuqaltı və ya körpücük sümüyü nahiyəsində böyümüş, sərt limfa düyünləri;
· xüsusilə birtərəfli və öz-özünə yaranan qanlı məmə axıntısı.
Bu əlamətlər mütləq xərçəng demək olmasa da, onların səbəbini müəyyən etmək üçün biopsiya tələb oluna bilər.
Mammoqrafiyada biopsiya göstərişi yaradan tapıntılar
Mammoqrafiya döşdəki dəyişikliklərin risk səviyyəsini qiymətləndirməyə kömək edir. Aşağıdakı hallar biopsiya üçün şübhəli hesab olunur:
· qrup şəklində yerləşən və nizamsız formalı mikrokalsifikasiyalar;
· kənarları çıxıntılı (spikulyar) və ya qeyri-müntəzəm olan kütlələr;
· döş toxumasının arxitekturasının pozulması;
· əvvəlki müayinələrdə olmayan və ya böyüyən asimmetrik sahələr;
· yeni yaranmış sıx toxuma nahiyələri.
Görüntüləmə üsulları biopsiyaya necə qərar verməyə kömək edir?
BI-RADS sistemi
Mammoqrafiya və ultrasəs nəticələri adətən BI-RADS sistemi ilə qiymətləndirilir.
· BI-RADS 1–2: normal və ya xoşxassəli tapıntılar.
· BI-RADS 3: böyük ehtimalla xoşxassəlidir, adətən qısa müddətli nəzarət tövsiyə edilir.
· BI-RADS 4: şübhəli dəyişiklikdir və biopsiya məsləhət görülür.
o 4A: aşağı risk (təxminən 2–10%)
o 4B: orta risk (10–50%)
o 4C: yüksək risk (50–95%)
· BI-RADS 5: xərçəng ehtimalı çox yüksəkdir və biopsiya mütləq aparılmalıdır.
Bu sistem həkimlərin eyni meyarlarla qərar verməsinə kömək edir.
Ultrasəsdə hansı əlamətlər biopsiyanı tələb edir?
Ultrasəs xüsusilə kistlə bərk kütləni ayırd etmək üçün faydalıdır. Aşağıdakı xüsusiyyətlər şübhəli hesab olunur:
· qeyri-müntəzəm formalı bərk kütlə;
· iti və ya spikulyar sərhədlər;
· heterogen daxili quruluş;
· daxilində qan axınının artması;
· dəriyə paralel olmayan istiqamətdə böyümə;
· dərinin 2 mm-dən çox qalınlaşması;
· ətraf toxumaların deformasiyası;
· şübhəli görünüşlü limfa düyünləri.
Hansı hallarda MRT tələb olunur?
Döş MRT-si hər xəstəyə lazım olmur. Adətən aşağıdakı hallarda istifadə edilir:
· mammoqrafiya və ultrasəs nəticələrinin qeyri-müəyyən olduğu, lakin klinik şübhənin yüksək olduğu vəziyyətlərdə;
· BRCA1 və BRCA2 kimi gen mutasiyaları olan şəxslərdə;
· güclü ailəvi döş xərçəngi tarixçəsi olduqda;
· qanlı məmə axıntısı olduğu halda digər müayinələr normal olduqda;
· təsdiqlənmiş xərçəngin yayılma dərəcəsini müəyyən etmək üçün.
Döş biopsiyasının növləri
Biopsiyanın növü kütlənin ölçüsünə, yerləşməsinə və görüntüləmə nəticələrinə görə seçilir.
İncə iynə aspirasiya biopsiyası (FNA)
Bu üsul əsasən:
· maye ilə dolu kistlərdə;
· şübhəli limfa düyünlərində istifadə olunur.
Nazik iynə ilə hüceyrələr götürülür. Lakin toxumanın quruluşunu tam göstərmədiyi üçün bərk kütlələrdə daha az istifadə edilir.
Core Needle (qalın iynə) biopsiyası
Bu gün döş biopsiyalarının ən geniş istifadə olunan üsuludur.
Üstünlükləri:
· daha böyük toxuma nümunəsi əldə edilir;
· diaqnozun dəqiqliyi yüksəkdir;
· hormon reseptorları (ER, PR), HER2 statusu və digər molekulyar xüsusiyyətlər müəyyən edilə bilir.
Prosedur ultrasəs, mammoqrafiya (stereotaktik) və ya MRT nəzarəti altında aparıla bilər.
Cərrahi biopsiya
Aşağıdakı hallarda tətbiq edilir:
· iynə biopsiyası mümkün olmadıqda;
· biopsiya nəticəsi ilə görüntüləmə arasında uyğunsuzluq olduqda;
· daha geniş toxuma nümunəsinə ehtiyac yarandıqda;
· atipik və ya yüksək riskli lezyonlar aşkar edildikdə.
Bu zaman şübhəli sahə cərrahi yolla tam və ya qismən çıxarılır.
Biopsiya zamanı xəstəni nə gözləyir?
Əksər döş biopsiyaları ambulator şəraitdə və yerli keyitmə altında aparılır.
Hazırlıq
Biopsiyadan əvvəl həkim aşağıdakı tövsiyələri verə bilər:
· qan durulaşdırıcı dərmanların qəbulunu müvəqqəti dayandırmaq;
· rahat geyim seçmək;
· prosedur günü döş nahiyəsinə krem və ya dezodorant çəkməmək;
· allergiyalar, hamiləlik ehtimalı və istifadə olunan dərmanlar barədə həkimə məlumat vermək.
Prosedur necə aparılır?
Core needle biopsiyası zamanı:
1. Dəri yerli keyitmə ilə keyidilir.
2. Ultrasəs və ya digər görüntüləmə üsulu ilə kütlənin yeri müəyyən edilir.
3. İynə vasitəsilə bir neçə toxuma nümunəsi götürülür.
4. Lazım gələrsə, sonrakı müayinələr üçün həmin nahiyəyə kiçik titan marker yerləşdirilir.
Prosedur adətən 20–30 dəqiqə davam edir.
Biopsiya nəticələrinin qiymətləndirilməsi
Patoloq toxuma nümunəsini mikroskop altında araşdıraraq nəticəni hazırlayır.
Nəticələr əsasən üç qrupa bölünür:
Xoşxassəli (benign)
Bunlara daxildir:
· fibroadenoma;
· fibrokistik dəyişikliklər;
· kistlər;
· iltihabi proseslər.
Əgər nəticə görüntüləmə ilə uyğun gəlirsə, adətən yalnız mütəmadi nəzarət kifayət edir.
Yüksək riskli dəyişikliklər
Bu qrupa daxildir:
· atipik duktal hiperplaziya;
· atipik lobulyar hiperplaziya;
· lobulyar karsinoma in situ (LCIS);
· bəzi papillomalar.
Bu hallarda gizli xərçəng ehtimalı olduğuna görə çox vaxt əlavə cərrahi müalicə və ya geniş eksizya tövsiyə olunur.
Bədxassəli (malign)
Əgər biopsiyada xərçəng hüceyrələri aşkar olunarsa:
· xəstəliyin tipi müəyyən edilir;
· hormon reseptorları və HER2 statusu qiymətləndirilir;
· əlavə müayinələr aparılır;
· cərrah, onkoloq və digər mütəxəssislərin iştirakı ilə fərdi müalicə planı hazırlanır.
Döş biopsiyasının mümkün riskləri
Döş biopsiyası təhlükəsiz prosedur hesab olunur və ciddi ağırlaşmalar çox nadir rast gəlinir. Mümkün yan təsirlərə aşağıdakılar daxildir:
· yüngül qanaxma;
· göyərmə (hematoma);
· biopsiya nahiyəsində ağrı və həssaslıq;
· nadir hallarda infeksiya.
Əksər xəstələr bir neçə gün ərzində normal həyat fəaliyyətinə qayıdır və yalnız minimal narahatlıq hiss edirlər. Həkimin tövsiyələrinə əməl etmək sağalmanı sürətləndirir və ağırlaşma riskini minimuma endirir.
