Döş xərçəngi haqqında miflər və həqiqətlər: 11 yayılmış yanlış fikirə cavab

Araşdırmalar döş xərçənginin qarşısının alınması, aşkarlanması və müalicəsini yaxşılaşdırmağa davam etsə də, bu xəstəlik haqqında yanlış məlumatlar hələ də geniş yayılmışdır. Döş xərçəngi ilə bağlı həqiqətləri bilmək insanlara sağlamlıqları haqqında düzgün qərarlar verməyə, mümkün xəbərdarlıq əlamətlərini tanımağa və şəxsi risklərini daha yaxşı anlamağa kömək edir.

Döş xərçəngi haqqında miflər və həqiqətlər

Elmi araşdırmalar sayəsində bu gün döş xərçənginin biologiyası və müalicəsi haqqında əvvəlkindən daha çox məlumatımız var. Maarifləndirmə kampaniyaları və Döş Xərçəngi Araşdırmaları Fondu (BCRF) kimi təşkilatların fəaliyyəti nəticəsində daha çox insan döş xərçənginin nə olduğunu və nə qədər geniş yayıldığını bilir. Buna baxmayaraq, internetdə bir çox yanlış inanclar hələ də qalmaqdadır.

Burada BCRF döş xərçəngi ilə bağlı 11 yayılmış mifi elmi faktlarla açıqlayır.

Mif 1: Döş xərçəngi diaqnozu alan qadınların çoxunun ailəsində bu xəstəlik olub və ya genetik mutasiyası var

Həqiqət: Döş xərçənglərinin yalnız təxminən 10–15%-i BRCA1, BRCA2 və PALB2 kimi irsi gen mutasiyaları ilə bağlıdır.

Bəzi gen dəyişikliklərinin döş xərçəngi riskini artırdığı doğrudur. Həmçinin yaxın qohumlarda (ana, bacı, qız və ya digər yaxın qohumlarda) döş xərçənginin olması riski artıra bilər. Lakin döş xərçəngi diaqnozu alan qadınların əksəriyyətində məlum irsi gen mutasiyası və ya güclü ailə tarixçəsi olmur.

Mif 2: Döş xərçəngi yalnız qadınlarda olur

Həqiqət: Döş xərçəngi əsasən qadınlarda rast gəlinir, lakin kişilər də bu xəstəliyə tutula bilər. Bunun səbəbi kişilərin də az miqdarda döş toxumasına sahib olmasıdır.

Kişilərdə döş xərçəngi nadir olsa da mümkündür. Kişilərdə yaranan şişlərin xüsusiyyətləri fərqli ola bilər və onlar bəzən müalicəyə gec başlayırlar.

Mif 3: Döş xərçəngi yalnız yaşlı insanlarda olur

Həqiqət: Döş xərçəngi riski yaş artdıqca yüksəlir və diaqnozların çoxu 50 yaşdan yuxarı qadınlarda qoyulur. Lakin gənc qadınlarda da döş xərçəngi yarana bilər.

Gənc yaşda yaranan döş xərçəngi bəzən daha aqressiv olur və daha gec aşkarlana bilər.

Mif 4: Döş xərçəngi riskini azaltmaq üçün heç nə etmək mümkün deyil

Həqiqət: Döş xərçənginin qarşısını tam zəmanətlə almaq mümkün olmasa da, riski azaltmaq üçün bəzi addımlar atmaq olar:

· Ailə tarixçənizi bilmək.

· Döşlərinizin normal görünüşünü və hissini tanımaq.

· Sağlam qidalanmaq.

· Alkoqol istifadəsini azaltmaq.

· Siqareti tərgitmək.

· Müntəzəm fiziki aktiv olmaq.

· Həkimlə döş xərçəngi risk qiymətləndirilməsi aparmaq.

Mif 5: Mammoqrafiya effektiv deyil

Həqiqət: Mammoqrafiya və digər skrininq üsulları milyonlarla insanın həyatını xilas edib.

Mammoqrafiya döş xərçəngini erkən mərhələdə, hətta əllə hiss olunmadan əvvəl aşkarlaya bilər. Erkən aşkar edilən döş xərçənginin müalicəsi daha uğurlu olur və daha az ağır müalicələr tələb edə bilər.

Mif 6: Bütün döş xərçəngləri eynidir

Həqiqət: Döş xərçəngi tək bir xəstəlik deyil. Onun müxtəlif növləri vardır və hər birinin:

· böyümə xüsusiyyətləri,

· müalicəyə cavabı,

· gedişatı fərqli ola bilər.

Müasir tibbdə müalicə xəstənin xərçəng növünə uyğun fərdiləşdirilir.

Mif 7: Döş xərçəngi həmişə sağalır

Həqiqət: Erkən aşkar edilən döş xərçənginin sağalma ehtimalı yüksəkdir. Lakin xəstəlik digər orqanlara yayıldıqda (metastatik və ya 4-cü mərhələ döş xərçəngi) hazırda tam sağalma mümkün olmaya bilər.

Metastatik döş xərçəngi müalicə edilə bilər və xəstəliyi nəzarətdə saxlamaq mümkündür, lakin tamamilə aradan qaldırılması hələ də çətindir.

Mif 8: Döş xərçəngi həmişə şişlə başlayır

Həqiqət: Şiş ən məşhur əlamət olsa da, döş xərçənginin başqa əlamətləri də ola bilər:

· Döşdə şişkinlik.

· Dərinin çökəkliyi və ya büzüşməsi.

· Məmə ucundan axıntı.

· Qızartı və ya səpkilər.

· Döş ölçüsündə və formasında dəyişikliklər.

Bəzi insanlar döş xərçəngi diaqnozunu heç bir əlamət olmadan, rutin müayinələr zamanı alırlar.

Mif 9: Büstqalterin dəmir hissəsi və dezodorant döş xərçənginə səbəb olur

Həqiqət: Elmi araşdırmalar bu iddiaları təsdiqləmir.

Araşdırmalar göstərib ki:

· Dəmirli büstqalter taxmaq.

· Büstqalterdən istifadə müddəti.

· Dezodorant və antiperspirant istifadəsi

döş xərçəngi riskini artırmır.

Mif 10: Şəkər yemək döş xərçənginin daha sürətli böyüməsinə səbəb olur

Həqiqət: Şəkəri tamamilə kəsməyin xərçəngi kiçiltməsi barədə elmi sübut yoxdur.

Lakin həddindən artıq şəkər istifadəsi:

· piylənməyə,

· iltihaba,

· insulin müqavimətinə

səbəb ola bilər və bunlar döş xərçəngi riskini artıra bilər.

Sağlam qidalanmaq, təbii şəkərləri (məsələn, meyvələrdə olan şəkər) seçmək və işlənmiş şəkəri azaltmaq tövsiyə olunur.

Mif 11: Hormon əvəzedici terapiya həmişə döş xərçəngi riskini artırır

Həqiqət: Bu məsələ daha mürəkkəbdir.

Menopauza zamanı istifadə edilən hormon əvəzedici terapiya bəzi qadınlarda döş xərçəngi riskini artıra bilər, lakin bu risk hər kəs üçün eyni deyil.

Estrogen və progesteron birlikdə istifadə edildikdə risk arta bilər. Lakin yalnız estrogen istifadə edilən bəzi hallarda risk artımı müşahidə olunmamışdır.

Hormon müalicəsi barədə qərar şəxsi risklər nəzərə alınaraq həkimlə birlikdə verilməlidir.