Döş xərçəngi haqqında yanlış inanclar risk, müayinə, simptomlar və müalicə barədə çaşqınlıq yarada bilər.

Araşdırmalar davam etdikcə xəstəliyin:

· necə yarandığı,

· necə erkən aşkar edildiyi,

· necə müalicə olunduğu

daha yaxşı anlaşılır.

Daha çox məlumatlı olmaq insanlara sağlamlıqları ilə bağlı düzgün qərarlar verməyə kömək edir. Elmi araşdırmalara dəstək döş xərçənginin qarşısının alınması, erkən diaqnostika və daha effektiv müalicələrin inkişafında mühüm rol oynayır.

Döş xərçənginin erkən aşkarlanması üçün tövsiyələr

Döş xərçəngini erkən aşkar etmək və müasir xərçəng müalicəsi almaq döş xərçəngindən ölüm hallarının qarşısını almağın ən vacib yollarından ikisidir.

Döş xərçəngi erkən mərhələdə — kiçik ölçüdə və yayılmamış halda aşkar edilərsə, müalicənin uğurlu olma ehtimalı daha yüksəkdir. Müntəzəm müayinə testlərindən keçmək döş xərçəngini erkən aşkar etməyin ən etibarlı yoludur.

American Cancer Society (ACS) döş xərçəngi riski orta səviyyədə olan qadınlar və yüksək risk qrupunda olan qadınlar üçün ayrıca skrininq (müayinə) tövsiyələri təqdim edir.

American Cancer Society-nin skrininq tövsiyələri

ACS döş xərçəngi riski orta və yüksək olan qadınlar üçün fərqli müayinə qaydaları müəyyən edir.

Döş xərçəngi riski orta olan qadınlar üçün tövsiyələr

Skrininq məqsədilə qadın aşağıdakı xüsusiyyətlər yoxdursa, orta riskli hesab olunur:

· Keçmişdə döş xərçəngi keçirməyibsə;

· Güclü ailəvi döş xərçəngi tarixçəsi yoxdursa;

· Döş xərçəngi riskini artıran gen dəyişiklikləri (məsələn, BRCA geni mutasiyası) yoxdursa;

· 30 yaşından əvvəl döş qəfəsi nahiyəsinə şüa müalicəsi almayıbsa.

Orta riskli qadınlar üçün tövsiyələr:

· 40–44 yaş arası qadınlar hər il mammoqrafiyaya başlamağı seçə bilərlər.

· 45–54 yaş arası qadınlar hər il mammoqrafiya etdirməlidirlər.

· 55 yaş və daha yuxarı qadınlar mammoqrafiyanı iki ildən bir etdirməyə keçə və ya illik müayinəyə davam edə bilərlər. Qadın sağlam olduğu və ən azı 10 il yaşamaq ehtimalı olduğu müddətdə skrininq davam etdirilməlidir.

Orta riskli qadınlarda heç bir yaşda həkim tərəfindən edilən klinik döş müayinəsi döş xərçəngi skrininqi üçün tövsiyə edilmir.

Döş xərçəngi riski yüksək olan qadınlar üçün tövsiyələr

Müəyyən risk faktorlarına görə yüksək risk qrupunda olan qadınlara adətən 30 yaşdan başlayaraq hər il döş MRT-si və mammoqrafiya tövsiyə olunur.

Bu qrupa aşağıdakılar daxildir:

· Risk qiymətləndirmə vasitələrinə görə ömür boyu döş xərçəngi riski təxminən 20–25% və ya daha çox olan qadınlar;

· Genetik test nəticəsində BRCA1 və ya BRCA2 gen dəyişiklikləri aşkar olunan qadınlar;

· BRCA1 və ya BRCA2 gen mutasiyası olan birinci dərəcəli qohumu (ana, ata, bacı, qardaş və ya övlad) olan, lakin özü genetik test etdirməyən qadınlar;

· 30 yaşından əvvəl döş qəfəsinə şüa müalicəsi alan qadınlar;

· Li-Fraumeni sindromu, Cowden sindromu və ya Bannayan-Riley-Ruvalcaba sindromu olan və ya bu xəstəlikləri olan birinci dərəcəli qohumu olan qadınlar.

Bu müayinə qaydalarına əməl edib-etməmək qərarı qadının şəxsi vəziyyəti və seçimləri nəzərə alınaraq həkimlə birlikdə verilməlidir.

Şəxsi və ailə sağlamlıq tarixçənizi zamanla yeniləmək vacibdir. Ailədə yeni döş xərçəngi və ya digər xərçəng diaqnozlarının ortaya çıxması həkimin sizin riskinizi yenidən qiymətləndirməsinə səbəb ola bilər.

MRT skrininqi ilə bağlı məqamlar

ACS aşağıdakı hallarda MRT skrininqini tövsiyə etmir:

· Ömür boyu döş xərçəngi riski 15%-dən aşağıdırsa.

Aşağıdakı hallarda isə illik MRT müayinəsinin faydası barədə kifayət qədər sübut yoxdur:

· Ömür boyu risk 15–20% arasındadırsa;

· Keçmişdə döş xərçəngi, süd axarı daxilində xərçəngönü dəyişiklik (DCIS), lobulyar karsinoma in situ (LCIS) və ya bəzi digər riskli döş dəyişiklikləri olubsa;

· Mammoqrafiyada çox sıx və ya qeyri-bərabər sıx döş toxuması aşkar olunubsa.

Əgər MRT istifadə olunursa, o, mammoqrafiyanın yerinə deyil, əlavə olaraq edilməlidir. Çünki MRT bəzi xərçəngləri daha yaxşı göstərə bilsə də, mammoqrafiyanın aşkar etdiyi bəzi xərçəngləri qaçıra bilər.