Süd vəzi sağlamlığında düzgün müayinə seçimi niyə vacibdir?

Süd vəzi xərçənginin erkən aşkarlanması müalicə seçimlərinin genişlənməsi və daha yaxşı nəticələrin əldə olunması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Müasir tibbdə süd vəzi toxumasının qiymətləndirilməsi üçün əsas görüntüləmə üsullarına mamoqrafiya, ultrasəs müayinəsi (USM) və maqnit-rezonans tomoqrafiya (MRT) daxildir.

Bu müayinələrin hər birinin üstünlükləri, məhdudiyyətləri və fərqli istifadə sahələri var. Hansı müayinənin və hansı intervalda aparılmasının daha uyğun olması qadının yaşı, şəxsi və ailəvi riskləri, əvvəlki müayinə nəticələri və digər xüsusiyyətlər nəzərə alınaraq müəyyən edilir.

Bir məqsəd, fərqli texnologiyalar: daha yaxşı skrininq

Süd vəzi xərçəngi skrininqində bütün qadınlar üçün eyni yanaşma tətbiq edilmir. Skrininq planı hazırlanarkən aşağıdakı amillər nəzərə alına bilər:

• yaş;
• şəxsi və ailəvi xəstəlik tarixçəsi;
• əvvəlki biopsiya və müayinə nəticələri;
• süd vəzi toxumasının sıxlığı;
• genetik risk faktorları;
• əvvəlki müalicələr.

Bu səbəbdən skrininqə nə vaxt başlamaq və hansı müayinədən istifadə etmək barədə qərar fərdi risk qiymətləndirilməsinə əsaslanmalıdır.

Mammoqrafiya nədir?

Mammoqrafiya süd vəzi toxumasını aşağı dozalı rentgen şüaları vasitəsilə görüntüləyən müayinə üsuludur.

Müayinə zamanı süd vəzi xüsusi lövhələr arasında sıxılır və müxtəlif istiqamətlərdən görüntülər alınır. Sıxılma süd vəzi toxumasının daha aydın görüntülənməsinə kömək edir.

Mammoqrafiya xüsusilə kiçik kalsifikasiyaların və digər erkən dəyişikliklərin aşkarlanmasında mühüm rol oynayır.

2D mammoqrafiya

Ənənəvi rəqəmsal mammoqrafiyada süd vəzisinin əsasən iki istiqamətdən görüntüsü alınır:

• yuxarıdan-aşağı istiqamətdə;
• yan istiqamətdə.

Bu üsul süd vəzi xərçənginin skrininqində geniş istifadə olunur. Lakin sıx süd vəzi toxumasında normal toxumaların üst-üstə düşməsi bəzi dəyişikliklərin görünməsini çətinləşdirə bilər.

3D mammoqrafiya – digital breast tomosynthesis

3D mammoqrafiya (tomosintez) süd vəzisini müxtəlif bucaqlardan görüntüləyərək daha çoxsaylı kəsikvari təsvirlər yaradır.

Bu texnologiya bəzi qadınlarda xərçəngin aşkarlanmasını yaxşılaşdıra və əlavə müayinəyə çağırılma ehtimalını azalda bilər. Xüsusilə sıx süd vəzi toxumasında faydalı ola bilər, lakin 3D mammoqrafiyanın seçimi fərdi vəziyyətdən asılıdır.

Skrininq və diaqnostik mammoqrafiya arasındakı fərq

Skrininq mammoqrafiyası heç bir şikayəti olmayan qadınlarda xərçəngin erkən aşkarlanması məqsədilə aparılır.

Diaqnostik mammoqrafiya isə kütlə, məmə ucunda dəyişiklik, axıntı və ya əvvəlki görüntüləmədə şübhəli sahə kimi konkret problem olduqda daha ətraflı qiymətləndirmə üçün istifadə edilir.

Diaqnostik müayinədə radioloq şübhəli sahəyə yönəlmiş əlavə görüntülər əldə edə bilər.

Ultrasəs müayinəsi (USM)

Süd vəzi USM-i səs dalğalarından istifadə edərək döş toxumasının görüntüsünü yaradır.

USM xüsusilə aşağıdakı hallarda faydalı ola bilər:

• süd vəzi toxuması sıx olduqda;
• hiss olunan kütləni qiymətləndirmək üçün;
• mammoqrafiyada aşkarlanan sahəni daha ətraflı araşdırmaq üçün;
• lokal ağrı və ya digər simptomlar olduqda.

USM maye ilə dolu kistaları və bərk törəmələri bir-birindən ayırmağa kömək edə bilər.

Lakin USM mammoqrafiyanın əvəzi deyil. Bir çox hallarda bu iki müayinə bir-birini tamamlayır.

Əl ilə aparılan süd vəzi USM-i

Radioloq və ya mütəxəssis ultrasəs cihazını müəyyən nahiyəyə yönəldərək müayinə aparır.

Bu yanaşma xüsusilə:

• hiss olunan kütlə;
• lokal ağrı;
• mammoqrafiyada şübhəli sahə;
• digər klinik dəyişikliklər

olduqda istifadə edilə bilər.

Avtomatlaşdırılmış süd vəzi USM-i – ABUS

ABUS (Automated Breast Ultrasound) süd vəzisinin daha geniş sahəsinin avtomatlaşdırılmış şəkildə görüntülənməsinə imkan verən ultrasəs texnologiyasıdır.

Bəzi hallarda, xüsusilə sıx süd vəzi toxumasına malik qadınlarda, mammoqrafiyaya əlavə görüntüləmə üsulu kimi istifadə oluna bilər.

Lakin əlavə USM-in hər bir qadın üçün rutin şəkildə aparılması mütləq deyil. Qərar fərdi risk və klinik vəziyyət əsasında verilməlidir.

MRT – Maqnit-rezonans tomoqrafiyası

Süd vəzi MRT-si maqnit sahəsi və radio dalğalarından istifadə edərək yüksək detallı görüntülər yaradır.

Süd vəzi MRT-si zamanı çox vaxt damardaxili kontrast maddədən istifadə edilir. Kontrast maddə qan təchizatı fərqli olan toxumaların daha aydın görünməsinə kömək edə bilər.

MRT yüksək həssaslığa malik olduğu üçün müəyyən yüksək risk qruplarında mühüm skrininq vasitəsidir.

MRT kimlər üçün tövsiyə oluna bilər?

MRT xüsusilə yüksək riskli qadınlarda nəzərdən keçirilə bilər. Buraya, məsələn:

• BRCA1 və BRCA2 kimi genetik dəyişiklikləri olan qadınlar;
• süd vəzi xərçəngi baxımından yüksək ömürboyu riskə malik şəxslər;
• güclü ailə tarixçəsi olan qadınlar;
• gənc yaşda döş qəfəsinə şüa müalicəsi almış şəxslər

daxil ola bilər.

Amerika Xərçəng Cəmiyyəti ömürboyu süd vəzi xərçəngi riski təxminən 20–25 faiz və ya daha yüksək olan qadınlarda illik MRT və mamoqrafiyanın birlikdə aparılmasını tövsiyə edir.

MRT həmçinin bəzi hallarda artıq diaqnoz qoyulmuş süd vəzi xərçənginin yayılma dərəcəsini və ya digər görüntüləmələrdə qeyri-müəyyən qalan dəyişiklikləri qiymətləndirmək üçün istifadə edilə bilər.

MRT-nin məhdudiyyətləri

MRT çox həssas müayinə olduğundan xərçəng olmayan bəzi dəyişiklikləri də şübhəli göstərə bilər. Bu isə əlavə görüntüləmə və ya biopsiyaya ehtiyac yarada bilər.

Bundan başqa, MRT daha bahalı və daha uzunmüddətli müayinədir və bütün qadınlar üçün rutin skrininq üsulu hesab edilmir.

Mammoqrafiya, USM və MRT: əsas fərqlər

Şübhəli nəticə aşkar olunarsa nə baş verir?

Mammoqrafiya, USM və ya MRT-də şübhəli dəyişiklik aşkarlanması mütləq xərçəng diaqnozu demək deyil.

Belə hallarda həkim:

• əlavə görüntüləmə;
• təkrar müayinə;
• müəyyən müddətdən sonra nəzarət;
• lazım olduqda biopsiya

tövsiyə edə bilər.

Müayinədən sonra əlavə yoxlamaya çağırılmaq narahatlıq yarada bilər, lakin bunun məqsədi şübhəli sahənin daha dəqiq qiymətləndirilməsidir.

Hansı müayinə sizin üçün daha uyğundur?

Mammoqrafiya, USM və MRT bir-birinin rəqibi deyil. Onlar müxtəlif klinik vəziyyətlərdə bir-birini tamamlayan görüntüləmə üsullarıdır.

Seçim zamanı əsasən aşağıdakılar nəzərə alınır:

• yaşınız;
• şəxsi risk faktorlarınız;
• ailə tarixçəniz;
• süd vəzi toxumasının sıxlığı;
• əvvəlki müayinə nəticələriniz;
• hər hansı simptomun olub-olmaması.

Məsələn, yüksək riskli bir qadında mamoqrafiyaya əlavə MRT lazım ola bilər. Hiss olunan kütləsi olan qadında isə həkim mammoqrafiya ilə yanaşı USM də təyin edə bilər.

Nəticə: Erkən aşkarlanma həyat xilas edir

Süd vəzi xərçənginin erkən aşkarlanması müalicə seçimlərinin genişlənməsinə və daha yaxşı nəticələrə səbəb ola bilər. Mammoqrafiya, USM və MRT fərqli imkanlara malik olsa da, düzgün seçildikdə süd vəzi sağlamlığının qiymətləndirilməsində mühüm rol oynayır.

Ən doğru yanaşma yaşınızı, ailə və şəxsi xəstəlik tarixçənizi, genetik riskinizi və süd vəzi toxumasının xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq fərdi skrininq planını həkimlə birlikdə müəyyən etməkdir.