Döş biopsiyası nəticələrini anlamaq üçün bilməli olduğunuz məlumatlar

Əsas məqamlar

• Döş biopsiyasına ehtiyacınız olduğunu öyrənmək narahatlıq və qorxu yarada bilər. Bu, çox normal hissdir.
• Döş biopsiyalarının böyük əksəriyyəti xoşxassəli (xərçəng olmayan) nəticə verir.
• Biopsiya nəticəsində döş xərçəngi aşkar olunması narahatedici olsa da, erkən diaqnoz həyat qurtara bilər.
• Biopsiya xərçəngin olub-olmadığını müəyyən etməklə yanaşı, əgər xərçəng varsa, onun növünü də müəyyən etməyə kömək edir. Bu məlumat həkimlərə sizin üçün ən uyğun müalicə planını seçməkdə kömək edir.

Həkim aşağıdakı hallarda döş biopsiyası təyin edə bilər:

• Mammoqrafiya, ultrasəs (USM) və ya MRT müayinəsində şübhəli dəyişiklik aşkar edildikdə;
• Döşdə yeni yaranmış kütlə hiss etdikdə;
• Məmə ucunda və ya döş dərisində dəyişiklik olduqda;
• Məmə ucundan qeyri-adi axıntı gəldikdə.

Biopsiya nəticələri yalnız xərçəngin olub-olmadığını deyil, həmçinin xərçəngin tipini, bəzi xüsusiyyətlərini və müalicə seçimini müəyyən etməyə kömək edir.

Döş biopsiyalarında xərçəng aşkarlanma ehtimalı nə qədərdir?

İlk olaraq bunu bilmək vacibdir ki, hər il milyonlarla qadın mammoqrafiya etdirir və onların böyük hissəsində heç bir təhlükəli dəyişiklik aşkar olunmur.

Mammoqrafiyaların yalnız təxminən 1,5–2%-də əlavə olaraq biopsiya tələb olunur.

Bəs biopsiyaların neçə faizində xərçəng aşkarlanır?

Araşdırmalara görə, biopsiya olunan qadınların təxminən 20%-də xərçəng diaqnozu qoyulur.

Bu o deməkdir ki:

Biopsiya edilən hər 5 qadından təxminən 4-də nəticə xərçəng olmayan (xoşxassəli) dəyişiklik göstərir.

Biopsiya nəticəsinə təsir edə bilən amillər:

• yaş;
• ailədə döş xərçəngi tarixçəsi;
• döş toxumasının sıxlığı;
• aşkar edilən dəyişikliklərin xüsusiyyətləri.

Döş biopsiyası zamanı nə baş verir?

Biopsiya zamanı həkim döşdə şübhəli sahədən kiçik miqdarda toxuma və ya maye nümunəsi götürür.

Bu nümunə daha sonra patoloqa göndərilir. Patoloq toxumanı mikroskop altında araşdıraraq:

• xərçəng hüceyrələrinin olub-olmadığını;
• varsa, xərçəngin növünü;
• bəzi bioloji xüsusiyyətlərini

müəyyən edir.

Biopsiya:

• ambulator şəraitdə (xəstəxanada yatmadan) aparıla bilər;
• adətən 1–2 saat davam edir;
• nadir hallarda cərrahi biopsiya tələb olunarsa daha uzun çəkə bilər.

Həkim biopsiyanın dəqiq yerini müəyyən etmək üçün ultrasəs və ya digər görüntüləmə üsullarından istifadə edə bilər.

Döş biopsiyasının əsas növləri

1. İncə iynə biopsiyası 

Bu, ən az travmatik biopsiya növüdür.

Bu üsulda:

• çox nazik iynə və şpris istifadə edilir;
• döşdəki maye və ya hüceyrə nümunəsi götürülür;
• adətən tikiş tələb olunmur.

Prosedurdan sonra yüngül ağrı və həssaslıq ola bilər.

Bu üsul xüsusilə:

• kistaların;
• bəzi kütlələrin

qiymətləndirilməsində istifadə olunur.

2. Qalın iynə biopsiyası 

Bu üsulda daha qalın iynə istifadə edilir və daha böyük toxuma nümunəsi götürülür.

Adətən:

• bir neçə toxuma parçası götürülür;
• yerli keyitmə tətbiq olunur;
• tikiş lazım olmur.

Biopsiyadan sonra həmin yerə kiçik metal və ya titan marker yerləşdirilə bilər. Bu marker gələcək mammoqrafiyalarda biopsiya olunan sahəni tapmağa kömək edir.

Prosedurdan sonra:

• göyərmə;
• yüngül ağrı;
• həssaslıq

ola bilər.

3. Cərrahi biopsiya

Cərrahi biopsiyada daha böyük toxuma sahəsi çıxarılır.

İki əsas növü vardır:

İnsizion biopsiya

Yalnız şübhəli sahənin bir hissəsi çıxarılır.

Eksizion biopsiya

Şübhəli sahə və onun ətrafındakı bir qədər sağlam toxuma birlikdə çıxarılır.

Bəzən əməliyyatdan əvvəl həmin sahəyə xüsusi tel, maqnit və ya digər işarələyici yerləşdirilir ki, cərrah düzgün nahiyəni tapa bilsin.

Bu prosedur adətən yerli keyitmə ilə aparılır və tikiş tələb edir.

Döş dərisində səpgilər olduqda biopsiya

Əgər döş dərisində:

• qızartı,
• səpgiyə bənzər dəyişiklik,
• qalınlaşma,
• portağal qabığına bənzər görünüş

varsa, həkim dəri biopsiyası (skin punch biopsy) təyin edə bilər.

Bu, iltihablı döş xərçəngi kimi dərini təsir edən xəstəlikləri istisna etmək üçün edilir.

Biopsiya nəticələri nə vaxt hazır olur?

Adətən nəticələr:

• bir neçə gün;
• bəzən təxminən 1 həftə

ərzində hazır olur.

Daha mürəkkəb analizlər tələb olunarsa, nəticənin çıxması daha uzun çəkə bilər.

Yaş döş biopsiyası nəticələrinə necə təsir edir?

Araşdırmalar göstərir ki, yaş artdıqca biopsiyada xərçəng aşkarlanma ehtimalı artır.

Döş xərçəngi hər yaşda yarana bilər, lakin daha çox:

• 55 yaşdan yuxarı qadınlarda;
• xüsusilə 60–70 yaş aralığında

rast gəlinir.

Tədqiqatlar göstərir ki:

• 40–49 yaş arasında;
• 60–69 yaş arasında

invaziv xərçəng aşkarlanma tezliyi arta bilər.

Riskə təsir edən digər amillər:

• ailədə döş xərçəngi olması;
• sıx döş toxuması;
• genetik meyllilik.

Biopsiya xərçəng göstərərsə nə baş verir?

Əgər biopsiya nəticəsində döş xərçəngi aşkar edilərsə, həkim nəticələri ətraflı izah edir.

Biopsiya aşağıdakı məlumatları verməyə kömək edir:

• xərçəngin növü;
• dərəcəsi (grade);
• bəzi hallarda mərhələ haqqında məlumat;
• hormon reseptorları və digər xüsusiyyətlər.

Bu məlumatlar müalicə planının hazırlanmasına kömək edir.

Daha sonra əlavə müayinələr lazım ola bilər:

• görüntüləmə müayinələri;
• qan analizləri;
• digər qiymətləndirmələr.

Adətən xəstə aşağıdakı mütəxəssislərlə görüşür:

• döş cərrahı;
• onkoloq;
• radioterapevt.

Müalicə variantları aşağıdakılar ola bilər:

• əməliyyat;
• dərman müalicəsi;
• hormonal müalicə;
• kimyaterapiya;
• şüa müalicəsi.

Müalicə adətən dərhal başlamır. Xəstənin nəticələri başa düşməsi, suallar verməsi və ən uyğun qərarı verməsi üçün vaxt olur.

Xərçəng olmayan biopsiya nəticələri

Biopsiyaların təxminən 80%-i xoşxassəli nəticə verir.

Ən çox rast gəlinən xoşxassəli dəyişikliklər:

Fibroadenoma

Ən çox rast gəlinən xoşxassəli döş törəmələrindən biridir. Daha çox gənc qadınlarda görülür.

Kistalar

Maye ilə dolu kisəciklərdir.

Xərçəng kütlələrindən fərqli olaraq çox vaxt:

• hərəkətli olur;
• aybaşı dövrünə yaxın böyüyə və ağrıya bilər.

Fibroz

Hormonal dəyişikliklər nəticəsində döş toxumasının qalınlaşmasıdır.

Kalsium çöküntüləri

Döş toxumasında yaranan kiçik kalsifikasiya sahələridir. Çox vaxt xərçənglə əlaqəli olmur.

Erkən aşkarlanmanın əhəmiyyəti

Biopsiya nəticəsində xərçəng aşkarlanması qorxuducu olsa da, erkən diaqnoz müalicə imkanlarını artırır.

Xərçəng erkən aşkar edildikdə:

• müalicə daha effektiv olur;
• xəstəliyin yayılma riski azalır;
• sağ qalma ehtimalı artır.

Müntəzəm mammoqrafiya və lazım olduqda biopsiya döş xərçəngini erkən mərhələdə aşkar etməyin ən vacib yollarındandır.

Döş biopsiyasına ehtiyac yaranması mütləq xərçəng olduğu demək deyil. Əksər biopsiya nəticələri xoşxassəli olur.

Əgər biopsiya xərçəng göstərərsə belə, bu məlumat xəstəliyi daha erkən mərhələdə tanımağa və ən uyğun müalicəni seçməyə imkan verir.

Ən vacib addımlar:

• müayinələri vaxtında etdirmək;
• nəticələri həkimlə ətraflı müzakirə etmək;
• suallar verməkdən çəkinməmək;
• müalicə qərarlarını məlumatlı şəkildə verməkdir.