Süd vəzi biopsiyası nədir?
Süd vəzi biopsiyası müayinə üçün süd vəzi toxumasından nümunə götürülməsi prosedurudur. Götürülən toxuma nümunəsi laboratoriyaya göndərilir və mikroskop altında araşdırılır.
Həkim aşağıdakı hallarda süd vəzi biopsiyası tövsiyə edə bilər:
- süd vəzisində şübhəli düyün olduqda;
- digər dəyişikliklər aşkar edildikdə;
- mammoqrafiya, ultrasəs və ya digər süd vəzi müayinələrində şübhəli sahə görüldükdə.
Biopsiyanın nəticələri həmin nahiyədə xərçəng olub-olmadığını göstərir. Eyni zamanda əlavə əməliyyat və ya digər müalicələrin lazım olub-olmadığını müəyyən etməyə kömək edir.
Süd vəzi biopsiyasının növləri
Süd vəzi biopsiyasının bir neçə növü vardır.
İncə iynə biopsiyası (Fine-needle aspiration biopsy)
Bu, süd vəzi biopsiyasının ən sadə növlərindən biridir.
Bu üsul zamanı:
- çox nazik iynə vasitəsilə şübhəli sahədən maye və ya hüceyrə nümunəsi götürülür.
İncə iynə biopsiyası:
- maye ilə dolu kistanı;
- bərk kütlədən
ayırmağa kömək edə bilər.
Bu üsul daha az invazivdir. Lakin əgər kütlə bərkdirsə, daha geniş toxuma nümunəsi almaq üçün başqa biopsiya üsulu tələb oluna bilər.
Qalın iynə biopsiyası (Core needle biopsy)
Bu üsul süd vəzisində olan düyünün qiymətləndirilməsi üçün geniş istifadə olunur.
Biopsiya zamanı:
- içiboş nazik iynə vasitəsilə toxuma nümunələri götürülür;
- hər nümunə təxminən düyü dənəsi ölçüsündə olur;
- götürülən toxuma laboratoriyada araşdırılır.
Qalın iynə biopsiyası zamanı dəqiq nahiyəni tapmaq üçün görüntüləmə üsullarından istifadə edilə bilər:
- ultrasəs;
- MRT;
- rentgen.
Stereotaktik biopsiya (Stereotactic biopsy)
Bu üsulda mammoqrafiya vasitəsilə süd vəzisindəki şübhəli sahənin dəqiq yeri müəyyən edilir.
Prosedur zamanı:
- süd vəzi iki lövhə arasında sıxılır;
- mammoqrafiya görüntüləri alınır;
- kiçik kəsikdən iynə daxil edilir;
- toxuma nümunəsi götürülür.
Cərrahi biopsiya (Surgical biopsy)
Cərrahi biopsiya zamanı süd vəzisindəki kütlənin bir hissəsi və ya hamısı əməliyyatla çıxarılır.
Adətən bu üsul iynə biopsiyası mümkün olmadıqda tətbiq edilir.
Cərrahi biopsiyanın növləri:
İnsizion biopsiya (Incisional biopsy)
Şübhəli sahədən yalnız bir hissə toxuma götürülür.
Eksizion biopsiya (Excisional biopsy)
Bütün düyün və ya şübhəli sahə çıxarılır.
Geniş lokal çıxarılma (Wide local excision)
Düyünlə birlikdə ətrafındakı bir qədər sağlam toxuma da çıxarılır.
Bu üsul lumpektomiya kimi də tanınır.
Tel və ya toxum lokalizasiyası
Əgər süd vəzi kütləsi əllə hiss olunmursa, həkim əməliyyatdan əvvəl həmin sahəni tapmaq üçün xüsusi üsullardan istifadə edə bilər.
Bunun üçün:
- nazik tel;
- kiçik radioaktiv marker (seed)
süd vəzi toxumasına yerləşdirilir və cərraha şübhəli nahiyəni tapmağa kömək edir.
Süd vəzi biopsiyası nə zaman edilir?
Həkim aşağıdakı hallarda biopsiya tövsiyə edə bilər:
- süd vəzisində düyün və ya qalınlaşma olduqda;
- mammoqrafiya, ultrasəs və ya MRT-də şübhəli sahə aşkarlandıqda;
- məmə ucunda və ya areolada dəyişikliklər olduqda.
Bu dəyişikliklərə daxildir:
- qabıqlanma;
- soyulma;
- dəridə çökəklik;
- qanlı ifrazat.
Süd vəzi biopsiyasının riskləri
Biopsiyadan sonra aşağıdakı hallar müşahidə oluna bilər:
- süd vəzisində göyərmə və şişkinlik;
- biopsiya yerində qanama;
- infeksiya;
- çapıq və ya dəri dəyişiklikləri;
- nəticədən asılı olaraq əlavə əməliyyat və ya müalicə ehtiyacı.
Aşağıdakı hallarda həkimə müraciət etmək lazımdır:
- hərarət yüksəldikdə;
- biopsiya nahiyəsi qızardıqda və ya istiləşdikdə;
- yaradan qeyri-adi maye gəldikdə.
Süd vəzi biopsiyasına necə hazırlaşmaq lazımdır?
Biopsiyadan əvvəl həkimə məlumat verilməlidir:
- allergiyalarınız barədə;
- son 7 gündə aspirin qəbul edib-etmədiyiniz barədə;
- qan durulaşdırıcı dərman istifadə edib-etmədiyiniz barədə;
- uzun müddət üzüüstə uzanmaqda çətinlik olub-olmaması barədə.
Əgər biopsiya MRT nəzarəti ilə aparılacaqsa, aşağıdakılar barədə də məlumat verilməlidir:
- ürək stimulyatoru (pacemaker) və ya digər elektron cihazların olması;
- hamiləlik və ya hamiləlik ehtimalı.
Biopsiya zamanı nə baş verir?
Prosedur biopsiyanın növündən asılı olaraq dəyişir.
Biopsiya zamanı:
- xəstədən bəzi geyimləri çıxarmaq və xüsusi xalat geyinmək istənilə bilər;
- zinət əşyaları çıxarılır;
- prosedur günü süd vəzi və qoltuqaltı nahiyəyə krem, ətir və dezodorant istifadə etmək məsləhət görülmür.
Xəstə:
- oturaq vəziyyətdə;
- arxası üstə;
- və ya üzüüstə
uzana bilər.
Bir çox biopsiya zamanı:
- yerli keyitmə tətbiq edilir;
- ultrasəs, MRT və ya rentgen vasitəsilə şübhəli sahə tapılır;
- kiçik kəsikdən iynə daxil edilir;
- toxuma nümunələri götürülür.
Adətən 3–12 toxuma nümunəsi laboratoriya üçün alınır.
Biopsiya edilən yerə kiçik metal klip yerləşdirilə bilər.
Bu klip:
- gələcək müayinələrdə həmin sahəni tapmağa kömək edir;
- ağrı yaratmır;
- MRT müayinəsinə mane olmur.
Süd vəzi biopsiyasından sonra
İynə biopsiyalarından sonra əksər insanlar:
- eyni gün evə gedə bilər;
- növbəti gün gündəlik fəaliyyətlərinə qayıda bilər.
Normal hesab edilən hallar:
- göyərmə;
- yüngül ağrı;
- həssaslıq.
Ağrını azaltmaq üçün:
- aspirin tərkibli olmayan ağrıkəsicilər;
- soyuq kompres
istifadə edilə bilər.
Cərrahi biopsiyadan sonra:
- tikişlər ola bilər;
- duş üçün 1–2 gün gözləmək lazım gələ bilər;
- təxminən bir həftə idmandan və suya salmaqdan uzaq durmaq tövsiyə edilir.
Süd vəzi biopsiyasının nəticələri
Biopsiyadan sonra toxuma laboratoriyaya göndərilir.
Nümunələr patoloq tərəfindən araşdırılır.
Nəticələrdə aşağıdakılar göstərilə bilər:
- toxuma nümunəsinin xüsusiyyətləri;
- biopsiya edilən nahiyə;
- xərçəng olub-olmaması;
- xoşxassəli dəyişikliklər;
- xərçəngönü hüceyrələr.
Əgər cərrahi biopsiya aparılıbsa, hesabatda şişin kənarları (margins) da qiymətləndirilir.
- Mənfi sərhəd (negative margin): xərçəng hüceyrələri tam çıxarılıb.
- Müsbət sərhəd (positive margin): kənarlarda xərçəng hüceyrələri qalır və əlavə əməliyyat lazım ola bilər.
Əgər biopsiya nəticəsi mammoqrafiya və ya digər görüntüləmə nəticələri ilə uyğun gəlməzsə, əlavə müayinə tələb oluna bilər.
Əgər süd vəzi xərçəngi aşkarlanarsa, nəticələrdə xərçəngin tipi göstərilir və bu məlumat əsasında həkim uyğun müalicə planı hazırlayır.
