Süd vəzilərinin ultrasəs müayinəsi (USM) süd vəzi toxumasının, süd axarlarının və ətraf strukturların qiymətləndirilməsi üçün istifadə olunan təhlükəsiz və ağrısız görüntüləmə üsuludur. USM müxtəlif süd vəzi xəstəliklərinin diaqnostikasında, mammoqrafiya nəticələrinin dəqiqləşdirilməsində və müəyyən hallarda biopsiyanın ultrasəs nəzarəti altında aparılmasında mühüm rol oynayır.

Müayinənin aparılması zərurəti pasiyentin yaşı, şikayətləri, risk faktorları və əvvəlki müayinələrin nəticələrindən asılı olaraq həkim tərəfindən müəyyən edilir.

Süd vəzi USM müayinəsi üçün əsas göstərişlər

Süd vəzilərinin ultrasəs müayinəsinin aparılması üçün əsas göstərişlər bunlardır:

• rentgen mammoqrafiyasının nəticələrinin dəqiqləşdirilməsi;
• süd vəzisində aşkar edilmiş kütlə və ya bərkimənin qiymətləndirilməsi;
• süd vəzisi biopsiyasının ultrasəs nəzarəti altında aparılmasına ehtiyac olduqda;
• müxtəlif travmalardan sonra süd vəzi toxumasının qiymətləndirilməsi;
• süd vəzi implantı yerləşdirildikdən sonra vəziyyətin nəzarətdə saxlanılması;
• keçirilmiş əməliyyatdan sonra süd vəzi toxumasının dinamik qiymətləndirilməsi;
• hamiləlik dövründə süd vəzisində yaranan dəyişikliklərin araşdırılması;
• südvermə dövründə süd vəzisi ilə bağlı şikayətlərin qiymətləndirilməsi.

USM xüsusilə süd vəzisində əllə hiss olunan, lakin digər görüntüləmə müayinələrində tam xarakterizə edilməyən dəyişikliklərin araşdırılmasına kömək edə bilər.

Süd vəzi USM skrininqi hansı hallarda aparılır?

Ultrasəs müayinəsi bəzi hallarda skrininq və əlavə nəzarət məqsədilə də istifadə oluna bilər.

USM aşağıdakı hallarda həkim tərəfindən tövsiyə edilə bilər:

• 40 yaşdan yuxarı qadınlarda planlı müayinə zamanı;
• yeniyetmə qızlarda süd vəzi ilə bağlı dəyişikliklərin qiymətləndirilməsi zamanı;
• süd vəzisində qeyri-adi və ya sıx törəmə aşkar edildikdə;
• sıx süd vəzi toxumasının əlavə qiymətləndirilməsi tələb olunduqda;
• yüksək risk qrupunda olan qadınlarda əlavə görüntüləmə lazım gəldikdə.

Qeyd etmək lazımdır ki, süd vəzi USM bütün qadınlarda mammoqrafiyanı əvəz edən universal skrininq üsulu deyil. Müayinə üsulunun seçimi fərdi olaraq həkim tərəfindən müəyyən edilir.

Süd vəzi USM müayinəsinə necə hazırlaşmaq lazımdır?

Süd vəzilərinin ultrasəs müayinəsi adətən xüsusi hazırlıq tələb etmir.

Müayinə:

• ağrısızdır;
• qeyri-invazivdir;
• adətən xüsusi pəhriz və ya aclıq tələb etmir.

Müayinə günü rahat geyim seçmək məsləhətdir. Həmçinin süd vəzi və qoltuqaltı nahiyəyə krem, losyon və ya pudra kimi kosmetik vasitələrin çəkilməməsi məqsədəuyğundur.

Süd vəzi USM üçün ən uyğun vaxt nə zamandır?

Süd vəzi ultrasəsi həm zərurət olduqda istənilən vaxt, həm də planlı şəkildə aparıla bilər.

Təcili USM

Təcili USM süd vəzisində yeni kütlə, travma, iltihab əlamətləri və ya digər təcili qiymətləndirmə tələb edən vəziyyət yarandıqda menstrual siklin günündən asılı olmayaraq aparıla bilər.

Planlı USM

Planlı süd vəzi USM bəzi hallarda menstrual siklin 5–12-ci günləri arasında aparılır.

Bu dövrdə süd vəzilərində hormonal dəyişikliklərlə bağlı həssaslıq və şişkinlik daha az ola bilər.

Lakin müayinə üçün ən uyğun gün pasiyentin şikayətlərinə və klinik vəziyyətinə əsasən həkim konsultasiyası zamanı müəyyən edilir.

Süd vəzi USM müayinəsi necə aparılır?

Süd vəzi ultrasəs müayinəsi bir neçə mərhələdən ibarətdir.

1. Müayinəyə hazırlıq

Pasiyent beldən yuxarı soyunur və müayinə masasının üzərində uyğun vəziyyətdə yerləşdirilir.

2. Ultrasəs gelinin tətbiqi

Həkim və ya ultrasəs mütəxəssisi süd vəzi nahiyəsinə xüsusi, su əsaslı ultrasəs geli çəkir.

Gel sensorun dəri ilə yaxşı təmasda olmasına və ultrasəs dalğalarının toxumalara düzgün ötürülməsinə kömək edir.

3. Sensorla müayinə

Daha sonra süd vəzi sahəsi ultrasəs sensoru – transduser vasitəsilə müayinə edilir.

Sensor süd vəzisi üzərində müxtəlif istiqamətlərdə hərəkət etdirilir və toxumaların görüntüləri real vaxt rejimində kompüter monitorunda əldə olunur.

Süd vəzi USM zamanı hansı strukturlar qiymətləndirilir?

Müayinə zamanı həkim süd vəzisinin müxtəlif anatomik strukturlarını qiymətləndirə bilər.

Bunlara daxildir:

• süd vəzi toxumaları;
• dəri örtüyü;
• dərialtı piy toxuması;
• vəzili qat;
• süd axarları;
• birləşdirici toxuma strukturları;
• süd vəzisinin normal anatomik quruluşu;
• limfa düyünləri.

Lazım olduqda Doppler ultrasəs müayinəsi də aparıla bilər.

Doppler vasitəsilə qan damarlarında qan axınının xüsusiyyətləri və bəzi törəmələrdə qanlanmanın olub-olmaması qiymətləndirilir.

Əldə olunan görüntülər və məlumatlar tibbi sənədlərdə həm çap, həm də elektron formada saxlanıla bilər.

Süd vəzi USM müayinəsi nə qədər davam edir?

Süd vəzi ultrasəs müayinəsinin müddəti qiymətləndirilən sahələrin sayından və əlavə görüntülərə ehtiyac olub-olmamasından asılıdır.

Adətən müayinə 15–30 dəqiqə ərzində tamamlanır.

Daha geniş qiymətləndirmə və ya əlavə görüntüləmə tələb olunduqda müayinə müddəti bir qədər uzana bilər.

Süd vəzi USM nəticələri necə şərh olunur?

Ultrasəs müayinəsinin nəticələri həkim tərəfindən pasiyentin yaşı, hormonal vəziyyəti, şikayətləri və əvvəlki müayinələrin nəticələri nəzərə alınmaqla qiymətləndirilir.

USM süd vəzisində:

• kista;
• bərk törəmə;
• xoşxassəli dəyişikliklər;
• mastopatiya ilə əlaqəli dəyişikliklər;
• süd axarlarında dəyişikliklər;
• limfa düyünlərində dəyişikliklər;
• əlavə araşdırma tələb edən şübhəli sahələr

haqqında məlumat verə bilər.

Normal süd vəzi görüntüsü hər qadında eyni olmur. Ultrasəs görüntüsünün xüsusiyyətləri yaşdan, hormonal vəziyyətdən və süd vəzi toxumasının sıxlığından asılı olaraq dəyişə bilər.

Buna görə USM nəticələri yalnız görüntünün özünə deyil, pasiyentin ümumi klinik vəziyyətinə əsasən qiymətləndirilməlidir.

USM nəticəsi şübhəli olduqda nə edilir?

Əgər ultrasəs müayinəsində əlavə araşdırma tələb edən dəyişiklik aşkar edilərsə, həkim əlavə müayinələr tövsiyə edə bilər.

Bunlara:

• mammoqrafiya;
• təkrar USM;
• süd vəzi MRT-si;
• Doppler müayinəsi;
• biopsiya

daxil ola bilər.

Əlavə müayinə və ya biopsiyaya göndərilmək mütləq süd vəzi xərçəngi olduğu anlamına gəlmir. Bu müayinələrin məqsədi aşkar edilmiş dəyişikliklərin xarakterini daha dəqiq müəyyən etməkdir.

Süd vəzi USM müayinəsinin üstünlükləri

Süd vəzilərinin digər görüntüləmə üsulları ilə müqayisədə ultrasəs müayinəsinin bir sıra üstünlükləri vardır.

Qeyri-invazivdir

Müayinə zamanı dərinin deşilməsi və ya cərrahi müdaxilə tələb olunmur.

Təhlükəsizdir

USM ionlaşdırıcı rentgen şüalarından istifadə etmir. Bu səbəbdən müəyyən klinik hallarda, o cümlədən hamiləlik zamanı həkim tərəfindən uyğun görüntüləmə üsulu kimi seçilə bilər.

Ağrısızdır

Əksər hallarda müayinə pasiyent üçün narahatlıq yaratmır. Həssas və ya ağrılı sahələrdə isə sensorun təzyiqi yüngül narahatlıq yarada bilər.

Məlumatlandırıcıdır

USM süd vəzisindəki kütlələrin maye ilə dolu kista və ya bərk törəmə olduğunu müəyyənləşdirməyə kömək edir.

Praktik və rahatdır

Müayinə adətən qısa müddətdə aparılır və xüsusi hazırlıq tələb etmir.

Əlçatandır

Ultrasəs müayinəsi geniş istifadə olunan və bir çox tibb müəssisəsində həyata keçirilən görüntüləmə üsuludur.

Nəticə

Süd vəzi USM müayinəsi süd vəzisində yaranan müxtəlif dəyişikliklərin qiymətləndirilməsi, mammoqrafiya nəticələrinin dəqiqləşdirilməsi, sıx süd vəzi toxumasının araşdırılması və biopsiyanın ultrasəs nəzarəti altında aparılması üçün mühüm diaqnostik üsuldur.

Müayinə xüsusi hazırlıq tələb etmir, ağrısız və radiasiyasızdır. Planlı müayinələr bəzi hallarda menstrual siklin 5–12-ci günləri arasında aparılsa da, təcili vəziyyətlərdə USM istənilən vaxt həyata keçirilə bilər.

Süd vəzisində yeni yaranmış kütlə, bərkimə, ağrı, məmə ucundan ifrazat, dəri dəyişiklikləri və ya digər qeyri-adi əlamətlər müşahidə edildikdə vaxtında həkimə müraciət etmək vacibdir.