Mammoqrafiya və ya süd vəzi USM: fərqi və müayinələrin əhəmiyyəti
Süd vəzi xəstəlikləri, xüsusilə süd vəzi xərçəngi, qadın sağlamlığı üçün mühüm problemlərdən biridir. Xəstəliyin erkən mərhələdə aşkarlanması müalicə imkanlarının genişləndirilməsində və daha yaxşı nəticələrin əldə olunmasında mühüm rol oynayır.
Süd vəzi USM (ultrasəs müayinəsi) və mammoqrafiya süd vəzi xəstəliklərinin qiymətləndirilməsində ən çox istifadə olunan görüntüləmə üsullarındandır. Bu müayinələr fərqli prinsiplərlə işləyir və bir çox hallarda bir-birini tamamlayır.
Süd vəzi USM müayinəsinin xüsusiyyətləri
Süd vəzi ultrasəs müayinəsi müxtəlif toxumaların ultrasəs dalğalarını fərqli şəkildə əks etdirməsi prinsipinə əsaslanır. Müayinə zamanı xüsusi sensor süd vəzi üzərində hərəkət etdirilir və toxumaların görüntüləri əldə edilir.
USM vasitəsilə:
- süd vəzilərinin quruluşu;
- ölçüsü və forması;
- kista və digər törəmələr;
- iltihabi dəyişikliklər;
- limfa düyünlərinin vəziyyəti
qiymətləndirilə bilər.
Ultrasəs müayinəsi ionlaşdırıcı şüalanma yaratmır və ümumiyyətlə təhlükəsiz görüntüləmə üsulu hesab olunur.
Süd vəzi USM kimlər üçün daha uyğundur?
USM xüsusilə aşağıdakı hallarda geniş istifadə olunur:
- süd vəzi toxuması sıx olan qadınlarda;
- hamiləlik dövründə;
- südvermə zamanı;
- gənc qadınlarda;
- uşaqlar və yeniyetmələrdə;
- süd vəzisində hiss olunan kütlə və ya düyün olduqda.
USM həmçinin mammoqrafiyada aşkar edilmiş şübhəli və ya qeyri-müəyyən sahələrin daha ətraflı qiymətləndirilməsinə kömək edə bilər.
Süd vəzi mammoqrafiyasının xüsusiyyətləri
Mammoqrafiya süd vəzilərinin aşağı dozalı rentgen şüaları vasitəsilə görüntülənməsi üsuludur. Müayinə zamanı süd vəzi xüsusi lövhələr arasında sıxılır və müxtəlif istiqamətlərdə görüntülər alınır.
Mammoqrafiya xüsusilə erkən mərhələdə yaranan bəzi dəyişikliklərin, o cümlədən mikrokalsifikasiyaların aşkarlanmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Müayinə zamanı:
- süd vəzisinin ümumi quruluşu;
- kütlələr;
- mikrokalsifikasiyalar;
- toxuma strukturunda dəyişikliklər;
- xərçəng şübhəsi yaradan digər əlamətlər
qiymətləndirilə bilər.
Mammoqrafiyanın əsas üstünlüklərindən biri bəzi hallarda hələ əllə hiss olunmayan dəyişiklikləri aşkar edə bilməsidir.
USM və mammoqrafiyanın əsas fərqləri
USM və mammoqrafiya fərqli texnologiyalara əsaslanır və müxtəlif üstünlüklərə malikdir.
USM zamanı süd vəzi üzərində xüsusi ultrasəs sensoru hərəkət etdirilir. Müayinə zamanı adətən ağrı olmur və ionlaşdırıcı şüalanmadan istifadə edilmir.
Mammoqrafiya zamanı isə süd vəzi xüsusi cihazın lövhələri arasında sıxılır. Bu sıxılma görüntünün keyfiyyətinin artırılmasına və rentgen şüalanmasının dozasının azaldılmasına kömək edir. Buna görə bəzi qadınlarda müayinə zamanı qısa müddətli narahatlıq yarana bilər.
USM:
- kista və bərk törəmələrin fərqləndirilməsinə;
- sıx süd vəzi toxumasının qiymətləndirilməsinə;
- limfa düyünlərinin müayinəsinə;
- biopsiya zamanı iynənin istiqamətləndirilməsinə
kömək edə bilər.
Mammoqrafiya isə xüsusilə:
- mikrokalsifikasiyaların;
- kiçik və erkən dəyişikliklərin;
- süd vəzisinin ümumi strukturunda yaranan bəzi pozuntuların
aşkarlanmasında mühüm rol oynayır.
USM və mammoqrafiya bir-birini əvəz edirmi?
Xeyr. Süd vəzi USM və mammoqrafiya bir-birini əvəz edən deyil, bir-birini tamamlayan müayinələrdir.
Həkim qadının yaşını, süd vəzi toxumasının xüsusiyyətlərini, şikayətlərini, risk faktorlarını və əvvəlki müayinələrin nəticələrini nəzərə alaraq uyğun görüntüləmə üsulunu seçir.
Bəzi hallarda hər iki müayinənin birlikdə aparılması süd vəzi toxumasının daha ətraflı qiymətləndirilməsinə imkan verir.
Süd vəzi USM və mammoqrafiya nə zaman aparılır?
Müayinənin vaxtı və tezliyi hər bir qadının fərdi xüsusiyyətlərindən asılıdır.
Gənc qadınlarda
Gənc yaşlarda süd vəzi toxuması daha sıx ola bildiyi üçün USM şikayət və ya klinik əlamətlər olduqda tez-tez istifadə edilən görüntüləmə üsullarından biridir.
Süd vəzisində yeni yaranmış kütlə, ağrı, məmə ucunda dəyişiklik və ya digər şikayətlər olduqda həkim USM müayinəsi təyin edə bilər.
40 yaş və yuxarı qadınlarda
Bu yaş qrupunda süd vəzi xərçənginin skrininqi üçün mammoqrafiyanın rolu artır. Skrininq intervalı isə qadının yaşından, risk faktorlarından və istifadə olunan klinik tövsiyələrdən asılı olaraq fərqlənə bilər.
Bəzi hallarda mammoqrafiyaya əlavə olaraq USM də təyin olunur.
Süd vəzi xərçəngi riski yüksək olan qadınlarda
Aşağıdakı amillər olduqda qadın daha yüksək risk qrupunda ola bilər:
- ailədə süd vəzi xərçəngi tarixçəsinin olması;
- irsi genetik risk faktorları;
- əvvəllər döş qəfəsi nahiyəsinə radioterapiya tətbiq olunması;
- digər fərdi risk faktorları.
Belə hallarda skrininqin başlanma yaşı və müayinələrin tezliyi fərdi şəkildə müəyyən edilir. Bəzi yüksək riskli qadınlarda mammoqrafiyaya əlavə olaraq MRT kimi digər görüntüləmə üsullarından da istifadə oluna bilər.
Hansı müayinəni seçmək lazımdır?
“USM, yoxsa mammoqrafiya?” sualının cavabı hər qadın üçün eyni deyil.
Müayinə seçilərkən:
- yaş;
- şikayətlərin olub-olmaması;
- süd vəzi toxumasının sıxlığı;
- ailə və fərdi xəstəlik tarixçəsi;
- süd vəzi xərçəngi riski;
- əvvəlki görüntüləmə nəticələri;
- hamiləlik və südvermə vəziyyəti
nəzərə alınır.
Məsələn, gənc qadında yeni yaranmış kütlənin qiymətləndirilməsi üçün USM daha uyğun ola bilər. Daha yaşlı qadınlarda isə skrininq məqsədilə mammoqrafiya əsas müayinələrdən biri hesab olunur.
Şübhəli nəticə aşkar edildikdə həkim əlavə olaraq USM, MRT, tomosintez və ya biopsiya kimi müayinələr tövsiyə edə bilər.
Nəticə
Süd vəzi USM və mammoqrafiya süd vəzi sağlamlığının qiymətləndirilməsində mühüm diaqnostik üsullardır. USM xüsusilə sıx süd vəzi toxumasının, kistaların və kütlələrin qiymətləndirilməsində faydalıdır. Mammoqrafiya isə süd vəzi xərçənginin skrininqində və mikrokalsifikasiyalar kimi erkən dəyişikliklərin aşkarlanmasında mühüm rol oynayır.
Hansı müayinənin aparılacağı qadının yaşı, risk faktorları, şikayətləri və əvvəlki müayinələrin nəticələri nəzərə alınmaqla həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir.
Süd vəzisində yeni yaranmış kütlə, forma dəyişikliyi, məmə ucundan qeyri-adi ifrazat və ya digər dəyişiklik müşahidə etdikdə planlı müayinəni gözləmədən həkimə müraciət etmək vacibdir.
