Süd vəzi ultrasəs müayinəsi (USM, sonoqrafiya) süd vəzi toxumasının daxili strukturunu görüntüləməyə imkan verən təhlükəsiz, ağrısız və qeyri-invaziv diaqnostik müayinə üsuludur. USM zamanı ionlaşdırıcı şüalanmadan istifadə olunmur. Buna görə də müayinə müxtəlif yaş qruplarında və klinik zərurət olduqda təkrarən aparıla bilər.

Süd vəzi USM həm mövcud şikayətlərin səbəbini araşdırmaq, həm də digər görüntüləmə müayinələrində aşkar olunan dəyişiklikləri daha ətraflı qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.

USM necə işləyir?

Ultrasəs müayinəsinin əsasını yüksək tezlikli səs dalğalarının toxumalardan əks olunması prinsipi təşkil edir.

Müayinə zamanı transduser (sensor) süd vəzi üzərində hərəkət etdirilir. Sensor ultrasəs dalğalarını toxumalara göndərir. Dalğalar müxtəlif toxuma strukturlarından fərqli şəkildə əks olunur və yenidən sensor tərəfindən qəbul edilir.

Əldə olunan siqnallar kompüter vasitəsilə emal edilir və süd vəzi toxumasının görüntüsü monitor üzərində əks olunur.

Bəzi hallarda müayinə zamanı Doppler ultrasəs üsulundan da istifadə edilir. Doppler vasitəsilə qan damarlarında qan axınının istiqaməti və xüsusiyyətləri qiymətləndirilə bilər.

Süd vəzi USM üçün xüsusi hazırlıq tələb olunurmu?

Adətən süd vəzi USM üçün xüsusi hazırlıq tələb olunmur. Müayinədən əvvəl ac qalmaq və ya maye qəbulunu məhdudlaşdırmaq lazım deyil.

Reproduktiv yaşda olan qadınlarda hormonal dəyişikliklər süd vəzi toxumasının görüntüsünə təsir göstərə bildiyi üçün bəzi hallarda müayinənin menstrual siklin müəyyən günlərində aparılması tövsiyə edilə bilər.

Müayinənin optimal vaxtını həkim klinik vəziyyətə əsasən müəyyən edə bilər.

Süd vəzi USM üçün göstərişlər

Süd vəzi ultrasəs müayinəsi həm planlı, həm də şikayətlər olduqda aparıla bilər.

Planlı müayinələr

Profilaktik müayinə ehtiyacı qadının yaşından, risk faktorlarından və fərdi sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır. Müayinə intervalı bütün qadınlar üçün eyni deyil və həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir.

Planlaşdırılmamış USM üçün əsas göstərişlər

Aşağıdakı hallarda həkim süd vəzi USM təyin edə bilər:

• süd vəzisində yeni yaranmış kütlə və ya bərklik;
• süd vəzisində ağrı;
• dəridə qızartı və ya şişkinlik;
• məmə ucunda dəyişikliklər;
• məmə ucundan qeyri-adi ifrazat;
• travmadan sonra yaranan dəyişikliklər;
• qoltuqaltı limfa düyünlərinin böyüməsi;
• süd vəzilərində iltihabi proses şübhəsi;
• mammoqrafiyada aşkar edilmiş şübhəli və ya qeyri-müəyyən sahələr;
• süd vəzi implantlarının vəziyyətinin qiymətləndirilməsi;
• əlavə görüntüləmə müayinəsinə ehtiyac olduqda;
• biopsiya zamanı iynənin düzgün istiqamətləndirilməsi.

Süd vəzi ilə bağlı müəyyən şikayətlər kişilərdə də USM müayinəsinə göstəriş ola bilər. Məsələn, kişilərdə ginekomastiya, abses və nadir hallarda süd vəzi xərçəngi kimi vəziyyətlərin qiymətləndirilməsində ultrasəsdən istifadə edilə bilər.

Süd vəzi USM üçün əks göstərişlər

Süd vəzi ultrasəs müayinəsinin mütləq əks göstərişi yoxdur.

Bunun əsas səbəbləri:

• ionlaşdırıcı şüalanmadan istifadə edilməməsi;
• müayinənin qeyri-invaziv olması;
• dərinin bütövlüyünün pozulmaması;
• müayinənin müxtəlif yaş qruplarında aparıla bilməsi.

Bu xüsusiyyətlərinə görə süd vəzi USM lazım olduqda təkrar aparıla bilər.

Nisbi məhdudiyyətlər

Bəzi vəziyyətlərdə müayinənin aparılması narahatlıq yarada və ya görüntünün keyfiyyətinə təsir göstərə bilər. Bunlara:

• süd vəzisi dərisində açıq yara və ya təzə zədələr;
• aktiv iltihabi proses;
• müayinə olunan nahiyədə güclü həssaslıq və ağrı

aid edilə bilər.

Belə hallarda müayinənin vaxtı və aparılma qaydası həkim tərəfindən müəyyən edilir.

Süd vəzi USM nəyi göstərir?

Ultrasəs müayinəsi zamanı süd vəzisinin müxtəlif anatomik strukturları qiymətləndirilir.

B-mod (beta-rejim) görüntüləmədə aşağıdakılar araşdırıla bilər:

• dərinin qalınlığı;
• dərialtı piy toxuması;
• vəzili toxumanın strukturu;
• süd axarları və onların diametri;
• süd vəzisinin arxasında yerləşən sahələr;
• kista və digər törəmələr;
• yaxınlıqdakı limfa düyünləri.

Doppler müayinəsi əlavə edildikdə bəzi törəmələrdə və ətraf toxumalarda qan axınının xüsusiyyətləri də qiymətləndirilə bilər.

Süd vəzi USM-in üstünlükləri

Süd vəzi ultrasəs müayinəsinin əsas üstünlükləri bunlardır:

• şüalanma istifadə olunmur;
• qeyri-invaziv və ağrısızdır;
• xüsusi hazırlıq tələb etmir;
• gənc qadınlarda geniş istifadə olunur;
• sıx süd vəzi toxumasının qiymətləndirilməsində faydalıdır;
• kista ilə bərk törəmənin fərqləndirilməsinə kömək edir;
• biopsiya və digər prosedurlar zamanı görüntüləmə nəzarəti təmin edə bilər;
• lazım olduqda təkrar aparıla bilər.

Bununla yanaşı, USM-in də müəyyən məhdudiyyətləri vardır. Məsələn, bəzi mikrokalsifikasiyalar ultrasəs müayinəsində görünməyə bilər. Buna görə müayinə nəticələri qadının klinik vəziyyəti və digər görüntüləmə üsullarının nəticələri ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Nəticə

Süd vəzi USM təhlükəsiz, ağrısız və geniş tətbiq olunan görüntüləmə üsuludur. Müayinənin mütləq əks göstərişi yoxdur və ionlaşdırıcı şüalanmadan istifadə edilmədiyi üçün müxtəlif yaş qruplarında tətbiq oluna bilər.

USM xüsusilə süd vəzisində kütlə, ağrı, iltihabi dəyişiklik, məmə ucundan ifrazat və ya digər şübhəli əlamətlər olduqda mühüm diaqnostik məlumat verir. Bununla belə, USM-in mammoqrafiyanı və digər görüntüləmə üsullarını nə zaman əvəz edə və ya tamamlayacağını həkim müəyyən etməlidir.

Süd vəzisində yeni yaranmış hər hansı dəyişiklik müşahidə etdikdə vaxtında həkimə müraciət etmək və uyğun görüntüləmə müayinəsindən keçmək erkən diaqnostika baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.